%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
01
%%%%%
1.1
dhṛta
rāṣṭra
uvāca
dha
rma
kṣe
tre
ku
ru
kṣe
tre
sa
ma
ve
tā
yu
y
u
tsa
vaḥ
māma
kāḥ
pāṇḍa
vāś
cai
'va
kim
aku
rva
ta
sa
ñja
ya
1.
1.2
sa
ñja
ya
uvāca
dṛṣṭvā
tu
pāṇḍa
vānīkaṁ
vy
ūḍhaṁ
du
ry
o
dha
nas
ta
dā
ācāry
am
upa
sa
ṅga
mya
rājā
va
ca
nam
abra
vīt
1.2
1.3
pa
śy
a
i
tāṁ
pāṇḍu
pu
trāṇām
ācārya
ma
ha
tīṁ
ca
mūm
vy
ūḍhāṁ
dru
pa
da
pu
tre
ṇa
ta
va
śi
ṣy
e
ṇa
dhīma
tā
1.3
1.4
atra
śūrā
ma
he
ṣvāsā
bhīmārju
na
sa
mā
yu
dhi
yu
y
u
dhāno
vi
rāṭaś
ca
dru
pa
daś
ca
ma
hāra
thaḥ
1.4
1.5
dhṛṣṭa
ke
tuś
ce
ki
tānaḥ
kāśi
rājaś
ca
vīry
a
vān
pu
ru
jit
ku
nti
bho
jaś
ca
śa
i
by
aś
ca
na
ra
pu
nga
vaḥ
1.5
1.6
yu
dhāma
ny
uś
ca
vi
krānta
utta
ma
u
jāś
ca
vīry
a
vān
sa
u
bha
dro
dra
u
pa
de
y
āś
ca
sa
rva
eva
ma
hāra
thāḥ
1.6
1.7
asmākaṁ
tu
vi
śi
ṣṭā
ye
tān
ni
bo
dha
dvi
jo
tta
ma
nāy
a
kā
ma
ma
sa
i
ny
a
sya
sa
ṁjñārthaṁ
tān
bra
vīmi
te
1.7
1.8
bha
vān
bhīṣmaś
ca
ka
rṇaś
ca
kṛpaś
ca
sa
mi
ti
ṁja
y
aḥ
aśva
tthāmā
vi
ka
rṇaś
ca
sa
u
ma
da
ttis
ta
thai
'va
ca
1.8
1.9
anye
ca
ba
ha
vaḥ
śūrā
ma
da
rthe
ty
a
kta
jīvi
tāḥ
nānāśa
stra
pra
ha
ra
ṇāḥ
sa
rve
yu
ddha
vi
śāra
dāḥ
1.9
1.10
apa
ry
āptaṁ
tad
asmākaṁ
ba
laṁ
bhīṣmābhi
ra
kṣi
tam
pa
ry
āptaṃ
tv
idam
ete
ṣāṁ
ba
laṁ
bhīmābhi
ra
kṣi
tam
1.10
1.11
ay
a
ne
ṣu
ca
sa
rve
ṣu
ya
thābhāgam
ava
sthi
tāḥ
bhīṣmam
evā
'bhi
ra
kṣa
ntu
bha
va
ntaḥ
sa
rva
eva
hi
1.11
%%%%%
The
So
u
ndi
ng
of
the
Co
nchshe
lls
%%%%%
1.12
ta
sya
sa
ñja
na
y
an
ha
rṣaṃ
ku
ru
vṛddhaḥ
pi
tāma
haḥ
si
ṃha
nādaṃ
vi
na
dy
o
ccha
iḥ
śa
ṅkhaṃ
da
dhmau
pra
tāpa
vān
1.12
1.13
ta
taḥ
śa
ṅkhāś
ca
bhe
ry
aś
ca
pa
ṇa
vāna
ka
go
mu
khāḥ
sa
ha
sai
'vā
'bhy
a
ha
ny
a
nta
sa
śa
bdas
tu
mu
lo
'bha
vat
1.13
1.14
ta
taḥ
śve
ta
ir
ha
y
a
ir
yu
kte
ma
ha
ti
sy
a
nda
ne
sthi
tau
mādha
vaḥ
pāṇḍa
vaś
cai
'va
di
vy
au
śa
ṅkhau
pra
da
ghma
tuḥ
1.14
1.15
pāñca
ja
ny
aṁ
hṛṣīke
śo
de
va
da
ttaṁ
dha
na
ñja
y
aḥ
pa
u
ṇḍraṁ
da
dhmau
ma
hāśa
ṅkhaṁ
bhīma
ka
rmā
vṛko
da
raḥ
1.15
1.16
ana
nta
vi
ja
y
aṁ
rājā
ku
ntīpu
tro
yu
dhi
ṣṭhi
raḥ
na
ku
laḥ
sa
ha
de
vaś
ca
su
gho
ṣa
ma
ṇi
pu
ṣpa
kau
1.16
1.17
kāśy
aś
ca
pa
ra
me
ṣvāsaḥ
śi
kha
ṇḍī
ca
ma
hāra
thaḥ
dhṛṣṭa
dy
u
mno
vi
rāṭaś
ca
sāty
a
kiś
cā
'pa
rāji
taḥ
1.17
1.18
dru
pa
do
dra
u
pa
de
y
āś
ca
sa
rva
śaḥ
pṛthi
vīpa
te
sa
u
bha
draś
ca
ma
hābāhuḥ
śa
ṅkhān
da
dhmuḥ
pṛtha
kpṛthak
1.18
1.19
sa
gho
ṣo
dhārta
rāṣṭrāṇāṁ
hṛda
y
āni
vy
a
dāra
y
at
na
bhaś
ca
pṛthi
vīṁ
cai
'va
tu
mu
lo
vy
a
nu
nāda
y
an
1.19
%%%%%
Arju
na
Su
rve
ys
the
Two
Armi
es
%%%%%
1.20
atha
vy
a
va
sthi
tān
dṛṣṭvā
dhārta
rāṣṭrān
ka
pi
dhva
jaḥ
pra
vṛtte
śa
stra
sa
ṁpāte
dha
nur
udy
a
mya
pāṇḍa
vaḥ
1.20
1.21
hṛṣīke
śaṁ
ta
dā
vāky
am
idam
āha
ma
hīpa
te
se
na
y
or
ubha
y
or
ma
dhye
ra
thaṁ
sthāpa
ya
me
'cy
u
ta
1.21
‌
1.22
yāvad
etān
ni
ri
kṣe
haṁ
yo
ddhu
kāmān
ava
sthi
tān
ka
ir
ma
yā
sa
ha
yo
ddha
vy
am
asmin
ra
ṇa
sa
mu
dy
a
me
1.22
1.23
yo
tsy
a
mānān
ave
kṣe
'haṁ
ya
ete
'tra
sa
māga
tāḥ
dhārta
rāṣṭra
sya
du
rbu
ddher
yu
ddhe
pri
y
a
ci
kīrṣa
vaḥ
1.23
1.24
Sa
ñja
ya
Uvāca:
evam
ukto
hṛṣīke
śo
gu
ḍāke
śe
na
bhāra
ta
se
na
y
or
ubha
y
or
ma
dhye
sthāpa
y
i
tvā
ra
tho
tta
mam
1.24
1.25
bhīṣma
dro
ṇa
pra
mu
kha
taḥ
sa
rve
ṣāṁ
ca
ma
hīkṣi
tām
uvāca
pārtha
pa
śy
ai
'tān
sa
ma
ve
tān
ku
rūn
iti
1.25
1.26
ta
trā
'pa
śy
at
sthi
tān
pārthaḥ
pi
tṛn
atha
pi
tāma
hān
ācāry
ān
mātu
lān
bhrātṛn
pu
trān
pa
u
trān
sa
khīṁs
ta
thā
1.26
1.27
śva
śu
rān
su
hṛdaś
cai
'va
se
na
y
or
ubha
y
or
api
tān
sa
mīkṣya
sa
ka
u
nte
y
aḥ
sa
rvān
ba
ndhūn
ava
sthi
tān
1.27
1.28
kṛpa
yā
pa
ra
yā
'vi
ṣṭo
vi
ṣīda
nn
ida
ma
bra
vīt
dṛṣṭve
'maṁ
sva
ja
naṁ
kṛṣṇa
yu
y
u
tsuṁ
sa
mu
pa
sthi
tam
1.28
1.29
sīda
nti
ma
ma
gātrāṇi
mu
khaṁ
ca
pa
ri
śu
ṣy
a
ti
ve
pa
thuś
ca
śa
rīre
me
ro
ma
ha
rṣaś
ca
jāy
a
te
1.29
1.30
gāṇḍīvaṁ
sra
ṁsa
te
ha
stāt
tvak
cai
'va
pa
ri
da
hy
a
te
na
ca
śa
kno
my
ava
sthātuṁ
bhra
ma
tī
'va
ca
me
ma
naḥ
1.30
1.31
ni
mi
ttāni
ca
pa
śy
āmi
vi
pa
rītāni
ke
śa
va
na
ca
śre
yo
'nu
pa
śy
āmi
ha
tvā
sva
ja
nam
āha
ve
1.31
1.32
na
kāṅkṣe
vi
ja
y
aṁ
kṛṣṇa
na
ca
rājy
aṁ
su
khāni
ca
kiṃ
no
rājy
e
na
go
vi
nda
kiṁ
bho
ga
ir
jīvi
te
na
vā
1.32
1.33
ye
ṣām
arthe
kāṅkṣi
taṁ
no
rājy
aṁ
bho
gāḥ
su
khāni
ca
ta
ime
'va
sthi
tā
yu
ddhe
prāṇāṁs
ty
a
ktvā
dha
nāni
ca
1.33
1.34
ācāry
āḥ
pi
ta
raḥ
pu
trās
ta
thai
'va
ca
pi
tāma
hāḥ
mātu
lāḥ
śva
śu
rāḥ
pa
u
trāḥ
śy
ālāḥ
sa
mba
ndhi
nas
ta
thā
1.34
1.35
etān
na
ha
ntum
icchhāmi
ghna
to
'pi
ma
dhu
sūda
na
api
tra
i
lo
ky
a
rājy
a
sya
he
toḥ
kiṁ
nu
ma
hīkṛte
1.35
1.36
ni
ha
tya
dhārta
rāṣṭrān
naḥ
kā
prītiḥ
sy
āj
ja
nārda
na
pāpam
evā
'śra
y
ed
asmān
ha
tvai
'tān
āta
tāy
i
naḥ
1.36
1.37
ta
smān
nā
'rhā
va
y
aṃ
ha
ntuṁ
dhārta
rāṣṭrān
sva
bāndha
vān
sva
ja
naṁ
hi
ka
thaṁ
ha
tvā
su
khi
naḥ
sy
āma
mādha
va
1.37
1.38
ya
dy
apy
ete
na
pa
śy
a
nti
lo
bho
pa
ha
ta
ce
ta
saḥ
ku
la
kṣa
y
a
kṛtaṁ
do
ṣaṁ
mi
tra
dro
he
ca
pāta
kam
1.38
1.39
ka
thaṁ
na
jñe
y
am
asmābhiḥ
pāpād
asmān
ni
va
rti
tum
ku
la
kṣa
y
a
kṛtaṁ
do
ṣaṁ
pra
pa
śy
a
dbhir
ja
nārda
na
1.39
1.40
ku
la
kṣa
ye
pra
ṇa
śy
a
nti
ku
la
dha
rmāḥ
sa
nāta
nāḥ
dha
rme
na
ṣṭe
ku
laṃ
kṛtsnam
adha
rmo
'bhi
bha
va
ty
uta
1.40
1.41
adha
rmābhi
bha
vāt
kṛṣṇa
pra
du
ṣy
a
nti
ku
la
stri
y
aḥ
strīṣu
du
ṣṭāsu
vārṣṇe
ya
jāy
a
te
va
rṇa
sa
ṁka
raḥ
1.41
1.42
sa
ṅka
ro
na
ra
kāy
ai
'va
ku
la
ghnānāṃ
ku
la
sya
ca
pa
ta
nti
pi
ta
ro
hy
eṣāṁ
lu
pta
pi
ṇḍo
da
ka
kri
y
āḥ
1.42
1.43
do
ṣa
ir
eta
iḥ
ku
la
ghnānāṁ
va
rṇa
sa
ṁka
ra
kāra
ka
iḥ
utsādy
a
nte
jāti
dha
rmāḥ
ku
la
dha
rmāś
ca
śāśva
tāḥ
1.43
1.44
utsa
nna
ku
la
dha
rmāṇāṁ
ma
nu
ṣy
āṇāṁ
ja
nārda
na
na
ra
ke
ni
y
a
taṁ
vāso
bha
va
tī
'ty
anu
śu
śru
ma
1.44
1.45
aho
ba
ta
ma
hat
pāpaṁ
ka
rtuṁ
vy
a
va
si
tā
va
y
am
yad
rājy
a
su
kha
lo
bhe
na
ha
ntuṁ
sva
ja
nam
udy
a
tāḥ
1.45
1.46
ya
di
mām
apra
tīkāram
aśa
straṁ
śa
stra
pāṇa
y
aḥ
dhārta
rāṣṭrā
ra
ṇe
ha
ny
us
tan
me
kṣe
ma
ta
raṁ
bha
vet
1.46
1.47
Sa
ṅja
ya
uvāca
evam
uktvā
'rju
naḥ
sa
ṅkhye
ra
tho
pa
stha
upāvi
śat
vi
sṛjya
sa
śa
raṁ
cāpaṁ
śo
ka
sa
ṁvi
gna
māna
saḥ
1.47
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
02
%%%%%
sa
ñja
ya
uvāca:
taṁ
ta
thā
kṛpa
yā
'vi
ṣṭam
aśru
pūrṇāku
le
kṣa
ṇam
vi
ṣīda
ntam
idaṁ
vāky
am
uvāca
ma
dhu
sūda
naḥ
2.1
śrībha
ga
vān
uvāca:
ku
tas
tvā
ka
śma
lam
idaṁ
vi
ṣa
me
sa
mu
pa
sthi
tam
anāry
a
ju
ṣṭam
asva
rgy
am
akīrti
ka
ram
arju
na
2.2
kla
i
by
aṁ
mā
sma
ga
maḥ
pārtha
nai
'tat
tva
yy
upa
pa
dy
a
te
kṣu
draṁ
hṛda
y
a
da
u
rba
ly
aṁ
ty
a
ktvo
'tti
ṣṭha
pa
ra
nta
pa
2.3
arju
na
uvāca:
ka
thaṁ
bhīṣmam
ahaṁ
sāṁkhye
dro
ṇaṁ
ca
ma
dhu
sūda
na
iṣu
bhiḥ
pra
ti
y
o
tsy
āmi
pūjārhāv
ari
sūda
na
2.4
gu
rūn
aha
tvā
hi
ma
hānu
bhāvān
śre
yo
bho
ktuṁ
bha
i
kṣy
am
apī
’ha
lo
ke
ha
tvā
’rtha
kāma
ṁs
tu
gu
run
ihai
’va
bhu
ñjīya
bho
gān
ru
dhi
ra
pra
di
gdhān
2.5
na
cai
’tad
vi
dmaḥ
ka
ta
ran
no
ga
rīyo
yad
vā
ja
y
e
ma
ya
di
vā
no
ja
y
e
y
uḥ
yān
eva
ha
tvā
na
ji
jīvi
ṣāmas
te
’va
sthi
tāḥ
pra
mu
khe
dhārta
rāṣṭrāḥ
2.6
kārpa
ṇy
a
do
ṣo
pa
ha
ta
sva
bhāvaḥ
pṛcchāmi
tvāṁ
dha
rma
sa
ṁmūḍha
ce
tāḥ
yac
chre
y
aḥ
sy
ān
ni
ści
taṁ
brūhi
tan
me
śi
ṣy
a
ste
’haṁ
śādhi
māṁ
tvāṁ
pra
pa
nnam
2.7
na
hi
pra
pa
śy
āmi
ma
mā
’pa
nu
dy
ād
yac
cho
kam
uccho
ṣa
ṇam
indri
y
āṇām
avāpya
bhūmāv
asa
pa
tnam
ṛddhaṁ
rājy
aṁ
su
rāṇām
api
cā
’dhi
pa
ty
am
2.8
sa
ñja
ya
uvāca:
evam
uktvā
hṛṣīke
śaṁ
gu
ḍāke
śaḥ
pa
ra
ṁta
paḥ
na
yo
tsya
iti
go
vi
ndam
uktvā
tūṣṇīṁ
ba
bhūva
ha
2.9
tam
uvāca
hṛṣīke
śaḥ
pra
ha
sa
nn
iva
bhāra
ta
se
na
y
or
ubha
y
or
ma
dhye
vi
ṣīda
ntam
idaṁ
va
caḥ
2.10
śrībha
ga
vān
uvāca:
aśo
cy
ān
anva
śo
cas
tvaṁ
pra
jñāvādāṁś
ca
bhāṣa
se
ga
tāsūn
aga
tāsūṁś
ca
nā
’nu
śo
ca
nti
pa
ṇḍi
tāḥ
2.11
na
tv
evā
’haṁ
jātu
nā
’saṁ
na
tvaṁ
ne
me
ja
nādhi
pāḥ
na
cai
’va
na
bha
vi
ṣy
āmaḥ
sa
rve
va
y
am
ataḥ
pa
ram
2.12
de
hi
no
‘smin
ya
thā
de
he
ka
u
māraṁ
ya
u
va
naṁ
ja
rā
ta
thā
de
hānta
ra
prāptir
dhīras
ta
tra
na
mu
hy
a
ti
2.13
mātrāspa
rśās
tu
ka
u
nte
ya
śīto
ṣṇa
su
kha
du
ḥkha
dāḥ
āga
māpāy
i
no
’ni
ty
ās
tāṁs
ti
ti
kṣa
sva
bhāra
ta
2.14
yaṁ
hi
na
vy
a
tha
y
a
nty
ete
pu
ru
ṣaṁ
pu
ru
ṣa
rṣa
bha
sa
ma
du
ḥkha
su
khaṁ
dhīraṁ
so
’mṛta
tvāya
ka
lpa
te
2.15
nā
’sa
to
vi
dy
a
te
bhāvo
nābhāvo
vi
dy
a
te
sa
taḥ
ubha
y
or
api
dṛṣṭo
’ntas
tv
ana
y
os
ta
ttva
da
rśi
bhiḥ
2.16
avi
nāśi
tu
tad
vi
ddhi
ye
na
sa
rvam
idaṁ
ta
tam
vi
nāśam
avy
a
y
a
syā
’sya
na
ka
ścit
ka
rtum
arha
ti
2.17
anta
va
nta
ime
de
hā
ni
ty
a
syo
’ktāḥ
śa
rīri
ṇaḥ
anāśi
no
’pra
me
y
a
sya
ta
smād
yu
dhy
a
sva
bhāra
ta
2.18
ya
enaṁ
ve
tti
ha
ntāraṁ
yaś
cai
’naṁ
ma
ny
a
te
ha
tam
ubhau
tau
na
vi
jānīto
nā
’y
aṁ
ha
nti
na
ha
ny
a
te
2.19
na
jāy
a
te
mri
y
a
te
vā
ka
dācin
nā
’y
aṁ
bhūtvā
bha
vi
tā
vā
na
bhūy
aḥ
ajo
ni
ty
aḥ
śāśva
to
’y
aṁ
pu
rāṇo
na
ha
ny
a
te
ha
ny
a
māne
śa
rīre
2.20
ve
dā
’vi
nāśi
naṁ
ni
ty
aṁ
ya
enam
ajam
avy
a
y
am
ka
thaṁ
sa
pu
ru
ṣaḥ
pārtha
kaṁ
ghāta
y
a
ti
ha
nti
kam
2.21
vāsāṁsi
jīrṇāni
ya
thā
vi
hāya
na
vāni
gṛhṇāti
na
ro
’pa
rāṇi
ta
thā
śa
rīrāṇi
vi
hāya
jīrṇāni
any
āni
sa
ṁy
āti
na
vāni
de
hī
2.22
nai
’naṁ
chi
nda
nti
śa
strāṇi
nai
’naṁ
da
ha
ti
pāva
kaḥ
na
cai
’naṁ
kle
da
y
a
nty
āpo
na
śo
ṣa
y
a
ti
māru
taḥ
2.23
acche
dyo
’y
am
adāhyo
’y
am
akle
dyo
’śo
ṣya
eva
ca
ni
ty
aḥ
sa
rva
ga
taḥ
sthāṇur
aca
lo
’y
aṁ
sa
nāta
naḥ
2.24
avy
a
kto
’y
am
aci
ntyo
’y
am
avi
ka
ryo
’y
am
ucy
a
te
ta
smād
evaṁ
vi
di
tvai
’naṁ
nā
’nu
śo
ci
tum
arha
si
2.25
atha
cai
’naṁ
ni
ty
a
jātaṁ
ni
ty
aṁ
vā
ma
ny
a
se
mṛtam
ta
thā
’pi
tvaṁ
ma
hābāho
nai
’vaṁ
śo
ci
tum
arha
si
2.26
jāta
sya
hi
dhru
vo
mṛty
ur
dhru
vaṁ
ja
nma
mṛta
sya
ca
ta
smād
apa
ri
hārye
’rthe
na
tvaṁ
śo
ci
tum
arha
si
2.27
avy
a
ktādīni
bhūtāni
vy
a
kta
ma
dhy
āni
bhāra
ta
avy
a
kta
ni
dha
nāny
eva
ta
tra
kā
pa
ri
de
va
nā
2.28
āśca
ry
a
vat
pa
śy
a
ti
ka
ścid
enam
āśca
ry
a
vad
va
da
ti
ta
thai
’va
cā
’ny
aḥ
āśca
ry
a
vac
cai
’nam
any
aḥ
śṛṇo
ti
śru
tvā
’py
enaṁ
ve
da
na
cai
’va
ka
ścit
2.29
de
hī
ni
ty
am
ava
dhyo
’y
aṁ
de
he
sa
rva
sya
bhāra
ta
ta
smāt
sa
rvāṇi
bhūtāni
na
tvaṁ
śo
ci
tum
arha
si
2.30
sva
dha
rmam
api
cā
’ve
kṣya
na
vi
ka
mpi
tum
arha
si
dha
rmy
ād
dhi
yu
ddhāc
chre
yo
’ny
at
kṣa
tri
y
a
sya
na
vi
dy
a
te
2.31
ya
dṛccha
yā
co
’pa
pa
nnaṁ
sva
rga
dvāram
apāvṛtam
su
khi
naḥ
kṣa
tri
y
āḥ
pārtha
la
bha
nte
yu
ddham
īdṛśam
2.32
atha
cet
tvam
imaṁ
dha
rmy
aṁ
sa
ṅgrāmaṁ
na
ka
ri
ṣy
a
si
ta
taḥ
sva
dha
rmaṁ
kīrtiṁ
ca
hi
tvā
pāpam
avāpsy
a
si
2.33
akīrtiṁ
cāpi
bhūtāni
ka
tha
y
i
ṣy
a
nti
te
'vy
a
y
ām
sa
ṁbhāvi
ta
sya
cākīrtir
ma
ra
ṇāt
ati
ri
cy
a
te
2.34
bha
y
ād
ra
ṇād
upa
ra
taṁ
ma
ṁsy
a
nte
tvāṁ
ma
hāra
thāḥ
ye
ṣāṁ
ca
tvaṁ
ba
hu
ma
to
bhūtvā
yāsy
a
si
lāgha
vam
2.35
avācy
a
vādāṁś
ca
ba
hūn
va
di
ṣy
a
nti
ta
vā
’hi
tāḥ
ni
nda
ntas
ta
va
sāma
rthy
aṁ
ta
to
du
ḥkha
ta
raṁ
nu
kim
2.36
ha
to
vā
prāpsy
a
si
sva
rgaṁ
ji
tvā
vā
bho
kṣy
a
se
ma
hīm
ta
smād
utti
ṣṭha
ka
u
nte
ya
yu
ddhāya
kṛta
ni
śca
y
aḥ
2.37
su
kha
du
ḥkhe
sa
me
kṛtvā
lābhālābhau
ja
y
āja
y
au
ta
to
yu
ddhāya
yu
jy
a
sva
nai
’vaṁ
pāpam
avāpsy
a
si
2.38
eṣā
te
’bhi
hi
tā
sāṅkhye
bu
ddhir
yo
ge
tv
imāṁ
śṛṇu
bu
ddhyā
yu
kto
ya
yā
pārtha
ka
rma
ba
ndhaṁ
pra
hāsy
a
si
2.39
ne
’hā
’bhi
kra
ma
nāśo
’sti
pra
ty
a
vāyo
na
vi
dy
a
te
sva
lpam
apy
asya
dha
rma
sya
trāy
a
te
ma
ha
to
bha
y
āt
2.40
vy
a
va
sāy
ātmi
kā
bu
ddhir
eke
’ha
ku
ru
na
nda
na
ba
hu
śākhā
hy
ana
ntāś
ca
bu
ddha
yo
’vy
a
va
sāy
i
nām
2.41
yām
imāṁ
pu
ṣpi
tāṁ
vācaṁ
pra
va
da
nty
avi
pa
ści
taḥ
ve
da
vāda
ra
tāḥ
pārtha
nā
’ny
ad
astī
’ti
vādi
naḥ
2.42
kāmātmānaḥ
sva
rga
pa
rā
ja
nma
ka
rma
pha
la
pra
dām
kri
y
āvi
śe
ṣa
ba
hu
lāṁ
bho
ga
i
śva
ry
a
ga
tiṁ
pra
ti
2.43
bho
ga
i
śva
ry
a
pra
sa
ktānāṁ
ta
yā
’pa
hṛta
ce
ta
sām
vy
a
va
sāy
ātmi
kā
bu
ddhiḥ
sa
mādhau
na
vi
dhīy
a
te
2.44
tra
i
gu
ṇy
a
vi
ṣa
yā
ve
dā
ni
stra
i
gu
ṇyo
bha
vā
’rju
na
ni
rdva
ndvo
ni
ty
a
sa
tva
stho
ni
ry
o
ga
kṣe
ma
ātma
vān
2.45
yāvān
artha
uda
pāne
sa
rva
taḥ
sa
ṁplu
to
da
ke
tāvān
sa
rve
ṣu
ve
de
ṣu
brāhma
ṇa
sya
vi
jāna
taḥ
2.46
ka
rma
ṇy
evā
’dhi
kāras
te
mā
pha
le
ṣu
ka
dāca
na
mā
ka
rma
pha
la
he
tur
bhūr
mā
te
sa
ṅgo
'stv
aka
rma
ṇi
2.47
yo
ga
sthaḥ
ku
ru
ka
rmāṇi
sa
ṅgaṁ
ty
a
ktvā
dha
na
ñja
ya
si
ddhy
a
si
ddhy
oḥ
sa
mo
bhūtvā
sa
ma
tvaṁ
yo
ga
ucy
a
te
2.48
dūre
ṇa
hy
ava
raṁ
ka
rma
bu
ddhi
y
o
gād
dha
na
ñja
ya
bu
ddhau
śa
ra
ṇam
anvi
ccha
kṛpa
ṇāḥ
pha
la
he
ta
vaḥ
2.49
bu
ddhi
y
u
kto
ja
hātī
’ha
ubhe
su
kṛta
du
ṣkṛte
ta
smād
yo
gāya
yu
jy
a
sva
yo
gaḥ
ka
rma
su
ka
u
śa
lam
2.50
ka
rma
jaṁ
bu
ddhi
y
u
ktā
hi
pha
laṁ
ty
a
ktvā
ma
nīṣi
ṇaḥ
ja
nma
ba
ndha
vi
ni
rmu
ktāḥ
pa
daṁ
ga
cchha
nty
anāma
y
am
2.51
ya
dā
te
mo
ha
ka
li
laṁ
bu
ddhir
vy
a
ti
ta
ri
ṣy
a
ti
ta
dā
ga
ntāsi
ni
rve
daṁ
śro
ta
vy
a
sya
śru
ta
sya
ca
2.52
śru
ti
vi
pra
ti
pa
nnā
te
ya
dā
sthāsy
a
ti
ni
śca
lā
sa
mādhāv
aca
lā
bu
ddhis
ta
dā
yo
gam
avāpsy
a
si
2.53
arju
na
uvāca:
sthi
ta
pra
jña
sya
kā
bhāṣā
sa
mādhi
stha
sya
ke
śa
va
sthi
ta
dhīḥ
kiṁ
pra
bhāṣe
ta
kim
āsīta
vra
je
ta
kim
2.54
śrībha
ga
vān
uvāca:
pra
ja
hāti
ya
dā
kāmān
sa
rvān
pārtha
ma
no
ga
tān
ātma
ny
evā
’tma
nā
tu
ṣṭaḥ
sthi
ta
pra
jñas
ta
do
cy
a
te
2.55
du
ḥkhe
ṣv
anu
dvi
gna
ma
nāḥ
su
khe
ṣu
vi
ga
ta
spṛhaḥ
vīta
rāga
bha
y
a
kro
dhaḥ
sthi
ta
dhīr
mu
nir
ucy
a
te
2.56
yaḥ
sa
rva
trā
’na
bhi
sne
has
ta
tta
tprāpya
śu
bhāśu
bham
nā
’bhi
na
nda
ti
na
dve
ṣṭi
ta
sya
pra
jñā
pra
ti
ṣṭhi
tā
2.57
ya
dā
sa
ṁha
ra
te
cā
’y
aṁ
kūrmo
’ṅgānī
’va
sa
rva
śaḥ
indri
y
āṇī
’ndri
y
ārthe
bhy
as
ta
sya
pra
jñā
pra
ti
ṣṭhi
tā
2.58
vi
ṣa
yā
vi
ni
va
rta
nte
ni
rāhāra
sya
de
hi
naḥ
ra
sa
va
rjaṁ
ra
so
’py
asya
pa
raṁ
dṛṣṭvā
ni
va
rta
te
2.59
ya
ta
to
hy
api
ka
u
nte
ya
pu
ru
ṣa
sya
vi
pa
ści
taḥ
indri
y
āṇi
pra
māthīni
ha
ra
nti
pra
sa
bhaṁ
ma
naḥ
2.60
tāni
sa
rvāṇi
sa
ṁy
a
mya
yu
kta
āsīta
ma
tpa
raḥ
va
śe
hi
ya
sye
indri
y
āṇi
ta
sya
pra
jñā
pra
ti
ṣṭhi
tā
2.61
dhy
āy
a
to
vi
ṣa
y
ān
pu
ṁsaḥ
sa
ṅgas
te
ṣū
’pa
jāy
a
te
sa
ṅgāt
sa
ṁjāy
a
te
kāmaḥ
kāmāt
kro
dho
’bhi
jāy
a
te
2.62
kro
dhād
bha
va
ti
sa
ṁmo
haḥ
sa
ṁmo
hāt
smṛti
vi
bhra
maḥ
smṛti
bhra
ṁśād
bu
ddhi
nāśo
bu
ddhi
nāśāt
pra
ṇa
śy
a
ti
2.63
rāga
dve
ṣa
vi
y
u
kta
is
tu
vi
ṣa
y
ān
indri
y
a
iś
ca
ran
ātma
va
śy
a
ir
vi
dhe
y
ātmā
pra
sādam
adhi
ga
ccha
ti
2.64
pra
sāde
sa
rva
du
ḥkhānāṁ
hānir
asyo
’pa
jāy
a
te
pra
sa
nna
ce
ta
so
hy
āśu
bu
ddhiḥ
pa
ry
a
va
ti
ṣṭha
te
2.65
nā
’sti
bu
ddhir
ay
u
kta
sya
na
cā
’y
u
kta
sya
bhāva
nā
na
cā
’bhāva
y
a
taḥ
śāntir
aśānta
sya
ku
taḥ
su
kham
2.66.
indri
y
āṇāṁ
hi
ca
ra
tāṁ
yan
ma
no
’nu
vi
dhīy
a
te
tad
asya
ha
ra
ti
pra
jñāṁ
vāy
ur
nāvam
ivā
’mbha
si
2.67
ta
smād
ya
sya
ma
hābāho
ni
gṛhītāni
sa
rva
śaḥ
indri
y
āṇī
’ndri
y
ārthe
bhy
as
ta
sya
pra
jñā
pra
ti
ṣṭhi
tā
2.68
yā
ni
śā
sa
rva
bhūtānāṁ
ta
sy
āṁ
jāga
rti
sa
ṁy
a
mī
ya
sy
āṁ
jāgra
ti
bhūtāni
sā
ni
śā
pa
śy
a
to
mu
neḥ
2.69
āpūry
a
māṇam
aca
la
pra
ti
ṣṭhaṁ
sa
mu
dram
āpaḥ
pra
vi
śa
nti
ya
dvat
ta
dvat
kāmā
yaṁ
pra
vi
śa
nti
sa
rve
sa
śāntim
āpno
ti
na
kāma
kāmī
2.70
vi
hāya
kāmān
yaḥ
sa
rvān
pu
māṁś
ca
ra
ti
ni
ḥspṛhaḥ
ni
rma
mo
ni
ra
ha
ñkāraḥ
sa
śāntim
adhi
ga
cchha
ti
2.71
eṣā
brāhmī
sthi
tiḥ
pārtha
nai
’nāṁ
prāpya
vi
mu
hy
a
ti
sthi
tvā
’sy
ām
anta
kāle
’pi
bra
hma
ni
rvāṇam
ṛccha
ti
2.72
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
03
%%%%%
3.1
arju
na
uvāca
jy
āy
a
sī
cet
ka
rma
ṇas
te
ma
tā
bu
ddhir
ja
nārda
na
tat
kiṁ
ka
rma
ṇi
gho
re
māṁ
ni
y
o
ja
y
a
si
ke
śa
va
3.1
vy
āmi
śre
ṇe
va
vāky
e
na
bu
ddhiṁ
mo
ha
y
a
sīva
me
tad
ekaṁ
va
da
ni
ści
tya
ye
na
śre
y
o
ham
āpnu
y
ām
3.2
śrībha
ga
vān
uvāca
lo
ke
smin
dvi
vi
dhā
ni
ṣṭhā
pu
rā
pro
ktā
ma
y
āna
gha
jñāna
y
o
ge
na
sāṅkhy
ānāṁ
ka
rma
y
o
ge
na
yo
gi
nām
3.3
na
ka
rma
ṇām
anāra
mbhān
na
i
ṣka
rmy
aṁ
pu
ru
ṣo
śnu
te
na
ca
sa
ṁny
a
sa
nād
eva
si
ddhiṁ
sa
ma
dhi
ga
ccha
ti
3.4
na
hi
ka
ścit
kṣa
ṇam
api
jātu
ti
ṣṭha
ty
aka
rma
kṛt
kāry
a
te
hy
ava
śaḥ
ka
rma
sa
rvaḥ
pra
kṛti
ja
ir
gu
ṇa
iḥ
3.5
ka
rme
ndri
y
āṇi
sa
ṁy
a
mya
ya
āste
ma
na
sā
sma
ran
indri
y
ārthān
vi
mūḍhātmā
mi
thy
ācāraḥ
sa
ucy
a
te
3.6
yas
tv
indri
y
āṇi
ma
na
sā
ni
y
a
my
āra
bha
te
rju
na
ka
rma
i
ndri
y
a
iḥ
ka
rma
y
o
gam
asa
ktaḥ
sa
vi
śi
ṣy
a
te
3.7
ni
y
a
taṁ
ku
ru
ka
rma
tvaṁ
ka
rma
jy
āyo
hy
aka
rma
ṇaḥ
śa
rīra
y
ātrāpi
ca
te
na
pra
si
ddhy
ed
aka
rma
ṇaḥ
3.8
ya
jñārthāt
ka
rma
ṇo
ny
a
tra
lo
ko
y
aṁ
ka
rma
ba
ndha
naḥ
ta
da
rthaṁ
ka
rma
ka
u
nte
ya
mu
kta
sa
ṅgaḥ
sa
māca
ra
3.9
sa
ha
y
a
jñāḥ
pra
jāḥ
sṛṣṭvā
pu
ro
vāca
pra
jāpa
tiḥ
ane
na
pra
sa
vi
ṣy
a
dhvam
eṣa
vo
stv
iṣṭa
kāma
dhuk
3.10
de
vān
bhāva
y
a
tāne
na
te
de
vā
bhāva
y
a
ntu
vaḥ
pa
ra
spa
raṁ
bhāva
y
a
ntaḥ
śre
y
aḥ
pa
ram
avāpsy
a
tha
3.11
iṣṭān
bho
gān
hi
vo
de
vā
dāsy
a
nte
ya
jña
bhāvi
tāḥ
ta
ir
da
ttān
apra
dāy
a
i
bhyo
yo
bhu
ṅkte
ste
na
eva
saḥ
3.12
ya
jña
śi
ṣṭāśi
naḥ
sa
nto
mu
cy
a
nte
sa
rva
ki
lbi
ṣa
iḥ
bhu
ñja
te
te
tv
aghaṁ
pāpā
ye
pa
ca
nty
ātma
kāra
ṇāt
3.13
annād
bha
va
nti
bhūtāni
pa
rja
ny
ād
anna
sa
ṁbha
vaḥ
ya
jñād
bha
va
ti
pa
rja
nyo
ya
jñaḥ
ka
rma
sa
mu
dbha
vaḥ
3.14
ka
rma
bra
hmo
dbha
vaṁ
vi
ddhi
bra
hmākṣa
ra
sa
mu
dbha
vam
ta
smāt
sa
rva
ga
taṁ
bra
hma
ni
ty
aṁ
ya
jñe
pra
ti
ṣṭhi
tam
3.15
evaṁ
pra
va
rti
taṁ
ca
kraṁ
nānu
va
rta
y
a
tīha
yaḥ
aghāy
ur
indri
y
ārāmo
mo
ghaṁ
pārtha
sa
jīva
ti
3.16
yas
tv
ātma
ra
tir
eva
sy
ād
ātma
tṛptaś
ca
māna
vaḥ
ātma
ny
eva
ca
sa
ntu
ṣṭas
ta
sya
kāry
aṁ
na
vi
dy
a
te
3.17
na
i
va
ta
sya
kṛte
nārtho
nākṛte
ne
ha
ka
śca
na
na
cāsya
sa
rva
bhūte
ṣu
ka
ścid
artha
vy
a
pāśra
y
aḥ
3.18
ta
smād
asa
ktaḥ
sa
ta
taṁ
kāry
aṁ
ka
rma
sa
māca
ra
asa
kto
hy
āca
ran
ka
rma
pa
ram
āpno
ti
pūru
ṣaḥ
3.19
ka
rma
ṇa
i
va
hi
sa
ṁsi
ddhim
āsthi
tā
ja
na
kāda
y
aḥ
lo
ka
sa
ṁgra
ham
evāpi
sa
ṁpa
śy
an
ka
rtum
arha
si
3.20
ya
dy
ad
āca
ra
ti
śre
ṣṭhas
ta
ttad
eve
ta
ro
ja
naḥ
sa
yat
pra
māṇaṁ
ku
ru
te
lo
kas
tad
anu
va
rta
te
3.21
na
me
pārthāsti
ka
rta
vy
aṁ
tri
ṣu
lo
ke
ṣu
ki
ṁca
na
nāna
vāptam
avāpta
vy
aṁ
va
rta
eva
ca
ka
rma
ṇi
3.22
ya
di
hy
ahaṁ
na
va
rte
y
aṁ
jātu
ka
rma
ṇy
ata
ndri
taḥ
ma
ma
va
rtmānu
va
rta
nte
ma
nu
ṣy
āḥ
pārtha
sa
rva
śaḥ
3.23
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
04
%%%%%
śrībha
ga
vān
uvāca:
imaṁ
vi
va
sva
te
yo
gaṁ
pro
kta
vān
aham
avy
a
y
am
vi
va
svān
ma
na
ve
prāha
ma
nur
ikṣvāka
ve
bra
vīt
4.1
evaṁ
pa
ra
mpa
rāprāptam
imaṁ
rāja
rṣa
yo
vi
duḥ
sa
kāle
ne
ha
ma
ha
tā
yo
go
na
ṣṭaḥ
pa
ra
ṁta
pa
4.2
sa
evāy
aṁ
ma
yā
te
dya
yo
gaḥ
pro
ktaḥ
pu
rāta
naḥ
bha
kto
si
me
sa
khā
ce
ti
ra
ha
sy
aṁ
hy
etad
utta
mam
4.3
arju
na
uvāca
apa
raṁ
bha
va
to
ja
nma
pa
raṁ
ja
nma
vi
va
sva
taḥ
ka
tham
etad
vi
jānīy
āṁ
tvam
ādau
pro
kta
vān
iti
4.4
Śrībha
ga
vānu
vāca:
ba
hūni
me
vy
a
tītāni
ja
nmāni
ta
va
cārju
na
tāny
ahaṁ
ve
da
sa
rvāṇi
na
tvaṁ
ve
ttha
pa
ra
nta
pa
4.5
ajo
pi
sa
nn
avy
a
y
ātmā
bhūtānām
īśva
ro
pi
san
pra
kṛtiṁ
svām
adhi
ṣṭhāya
sa
ṁbha
vāmy
ātma
māy
a
yā
4.6
ya
dā
ya
dā
hi
dha
rma
sya
glānir
bha
va
ti
bhāra
ta
abhy
u
tthānam
adha
rma
sya
ta
dātmānaṁ
sṛjāmy
aham
4.7
pa
ri
trāṇāya
sādhūnāṁ
vi
nāśāya
ca
du
ṣkṛtām
dha
rma
sa
ṁsthāpa
nārthāya
sa
ṁbha
vāmi
yu
ge
yu
ge
4.8
ja
nma
ka
rma
ca
me
di
vy
am
evaṁ
yo
ve
tti
ta
ttva
taḥ
ty
a
ktvā
de
haṁ
pu
na
rja
nma
na
i
ti
mām
eti
so
rju
na
4.9
vīta
rāga
bha
y
a
kro
dhā
ma
nma
yā
mām
upāśri
tāḥ
ba
ha
vo
jñāna
ta
pa
sā
pūtā
ma
dbhāvam
āga
tāḥ
4.10
ye
ya
thā
māṁ
pra
pa
dy
a
nte
tāṁs
ta
tha
i
va
bha
jāmy
aham
ma
ma
va
rtmānu
va
rta
nte
ma
nu
ṣy
āḥ
pārtha
sa
rva
śaḥ
4.11
kāṅkṣa
ntaḥ
ka
rma
ṇāṁ
si
ddhiṁ
ya
ja
nta
iha
de
va
tāḥ
kṣi
praṁ
hi
mānu
ṣe
lo
ke
si
ddhir
bha
va
ti
ka
rma
jā
4.12
cātu
rva
rṇy
aṁ
ma
yā
sṛṣṭaṁ
gu
ṇa
ka
rma
vi
bhāga
śaḥ
ta
sya
ka
rtāram
api
māṁ
vi
ddhy
aka
rtāram
avy
a
y
am
4.13
na
māṁ
ka
rmāṇi
li
mpa
nti
na
me
ka
rma
pha
le
spṛhā
iti
māṁ
yo
bhi
jānāti
ka
rma
bhir
na
sa
ba
dhy
a
te
4.14
evaṁ
jñātvā
kṛtaṁ
ka
rma
pūrva
ir
api
mu
mu
kṣu
bhiḥ
ku
ru
ka
rma
i
va
ta
smāt
tvaṁ
pūrva
iḥ
pūrva
ta
raṁ
kṛtam
4.15
kiṁ
ka
rma
ki
ma
ka
rme
ti
ka
va
y
o
py
atra
mo
hi
tāḥ
tat
te
ka
rma
pra
va
kṣy
āmi
yaj
jñātvā
mo
kṣy
a
se
śu
bhāt
4.16
ka
rma
ṇo
hy
api
bo
ddha
vy
aṁ
bo
ddha
vy
aṁ
ca
vi
ka
rma
ṇaḥ
aka
rma
ṇaś
ca
bo
ddha
vy
aṁ
ga
ha
nā
ka
rma
ṇo
ga
tiḥ
4.17
ka
rma
ṇy
aka
rma
yaḥ
pa
śy
ed
aka
rma
ṇi
ca
ka
rma
yaḥ
sa
bu
ddhi
mān
ma
nu
ṣy
e
ṣu
sa
yu
ktaḥ
kṛtsna
ka
rma
kṛt
4.18
ya
sya
sa
rve
sa
māra
mbhāḥ
kāma
sa
ṁka
lpa
va
rji
tāḥ
jñānāgni
da
gdha
ka
rmāṇaṁ
tam
āhuḥ
pa
ṇḍi
taṁ
bu
dhāḥ
4.19
ty
a
ktvā
ka
rma
pha
lāsa
ṅgaṁ
ni
ty
a
tṛpto
ni
rāśra
y
aḥ
ka
rma
ṇy
abhi
pra
vṛtto
pi
na
i
va
ki
ṁcit
ka
ro
ti
saḥ
4.20
ni
rāśīr
ya
ta
ci
ttātmā
ty
a
kta
sa
rva
pa
ri
gra
haḥ
śārīraṁ
ke
va
laṁ
ka
rma
ku
rvan
nāpno
ti
ki
lbi
ṣam
4.21
ya
dṛcchālābha
sa
ṁtu
ṣṭo
dva
ndvātīto
vi
ma
tsa
raḥ
sa
maḥ
si
ddhāv
asi
ddhau
ca
kṛtvāpi
na
ni
ba
dhy
a
te
4.22
ga
ta
sa
ṅga
sya
mu
kta
sya
jñānāva
sthi
ta
ce
ta
saḥ
ya
jñāy
āca
ra
taḥ
ka
rma
sa
ma
graṁ
pra
vi
līy
a
te
4.23
bra
hmārpa
ṇaṁ
bra
hma
ha
vir
bra
hmāgnau
bra
hma
ṇā
hu
tam
bra
hma
i
va
te
na
ga
nta
vy
aṁ
bra
hma
ka
rma
sa
mādhi
nā
4.24
da
i
vam
evāpa
re
ya
jñaṁ
yo
gi
naḥ
pa
ry
u
pāsa
te
bra
hmāgnāv
apa
re
ya
jñaṁ
ya
jñe
na
i
vo
pa
ju
hva
ti
4.25
śro
trādīnīndri
y
āṇy
anye
sa
ṁy
a
māgni
ṣu
ju
hva
ti
śa
bdādīn
vi
ṣa
y
ān
anya
indri
y
āgni
ṣu
ju
hva
ti
4.26
sa
rvāṇīndri
y
a
ka
rmāṇi
prāṇa
ka
rmāṇi
cāpa
re
ātma
sa
ṁy
a
ma
y
o
gāgnau
ju
vha
ti
jñāna
dīpi
te
4.27
dra
vy
a
y
a
jñās
ta
po
y
a
jñā
yo
ga
y
a
jñās
ta
thāpa
re
svādhy
āy
a
jñāna
y
a
jñāś
ca
ya
ta
y
aḥ
sa
ṁśi
ta
vra
tāḥ
4.28
apāne
ju
vha
ti
prāṇaṁ
prāṇe
pānaṁ
ta
thāpa
re
prāṇāpāna
ga
tī
ru
ddhvā
prāṇāy
āma
pa
rāy
a
ṇāḥ
4.29
apa
re
ni
y
a
tāhārāḥ
prāṇān
prāṇe
ṣu
ju
vha
ti
sa
rve
py
ete
ya
jña
vi
do
ya
jña
kṣa
pi
ta
ka
lma
ṣāḥ
4.30
ya
jña
śi
ṣṭāmṛta
bhu
jo
yānti
bra
hma
sa
nāta
nam
nāy
aṁ
lo
ko
sty
ay
a
jña
sya
ku
to
ny
aḥ
ku
ru
sa
tta
ma
4.31
evaṁ
ba
hu
vi
dhā
ya
jñā
vi
ta
tā
bra
hma
ṇo
mu
khe
ka
rma
jān
vi
ddhi
tān
sa
rvān
evaṁ
jñātvā
vi
mo
kṣy
a
se
4.32
śre
y
ān
dra
vy
a
ma
y
ād
ya
jñāj
jñāna
y
a
jñaḥ
pa
ra
ṁta
pa
sa
rvaṁ
ka
rmākhi
laṁ
pārtha
jñāne
pa
ri
sa
māpy
a
te
4.33
tad
vi
ddhi
pra
ṇi
pāte
na
pa
ri
pra
śne
na
se
va
yā
upa
de
kṣy
a
nti
te
jñānaṁ
jñāni
nas
ta
ttva
da
rśi
naḥ
4.34
yaj
jñātvā
na
pu
nar
mo
ham
evaṁ
yāsy
a
si
pāṇḍa
va
ye
na
bhūtāny
aśe
ṣe
ṇa
dra
kṣy
a
sy
ātma
ny
atho
ma
yi
4.35
api
ced
asi
pāpe
bhy
aḥ
sa
rve
bhy
aḥ
pāpa
kṛtta
maḥ
sa
rvaṁ
jñāna
pla
ve
na
i
va
vṛji
naṁ
sa
nta
ri
ṣy
a
si
4.36
ya
tha
i
dhāṁsi
sa
mi
ddho
gnir
bha
sma
sāt
ku
ru
te
rju
na
jñānāgniḥ
sa
rva
ka
rmāṇi
bha
sma
sāt
ku
ru
te
ta
thā
4.37
na
hi
jñāne
na
sa
dṛśaṁ
pa
vi
tram
iha
vi
dy
a
te
tat
sva
y
aṁ
yo
ga
sa
ṁsi
ddhaḥ
kāle
nātma
ni
vi
nda
ti
4.38
śra
ddhāvāṁl
la
bha
te
jñānaṁ
ta
tpa
raḥ
sa
ṁy
a
te
ndri
y
aḥ
jñānaṁ
la
bdhvā
pa
rāṁ
śāntim
aci
re
ṇādhi
ga
ccha
ti
4.39
ajñaś
cāśra
dda
dhānaś
ca
sa
ṁśa
y
ātmā
vi
na
śy
a
ti
nāy
aṁ
lo
ko
sti
na
pa
ro
na
su
khaṁ
sa
ṁśa
y
ātma
naḥ
4.40
yo
ga
sa
ṁny
a
sta
ka
rmāṇaṁ
jñāna
sa
ṁchi
nna
sa
ṁśa
y
am
ātma
va
ntaṁ
na
ka
rmāṇi
ni
ba
dhna
nti
dha
na
ṁja
ya
4.41
ta
smād
ajñāna
sa
ñbhūtaṁ
hṛtsthaṁ
jñānāsi
nātma
naḥ
chi
ttva
i
naṁ
sa
ṁśa
y
aṁ
yo
gam
āti
ṣṭho
tti
ṣṭha
bhāra
ta
4.42
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
05
%%%%%
arju
na
uvāca
sa
ṁny
āsaṁ
ka
rma
ṇāṁ
kṛṣṇa
pu
nar
yo
gaṁ
ca
śa
ṁsa
si
yac
chre
ya
eta
y
or
ekaṁ
tan
me
brūhi
su
ni
ści
tam
5.1
śrībha
ga
vān
uvāca
sa
ṁny
āsaḥ
ka
rma
y
o
gas
ca
ni
ḥśre
y
a
sa
ka
rāv
ubhau
ta
y
os
tu
ka
rma
sa
ṁny
āsāt
ka
rma
y
o
go
vi
śi
ṣy
a
te
5.2
jñe
y
aḥ
sa
ni
ty
a
sa
ṁny
āsī
yo
na
dve
ṣṭi
na
kāṅkṣa
ti
ni
rdva
ndvo
hi
ma
hābāho
su
khaṁ
ba
ndhāt
pra
mu
cy
a
te
5.3
sāṁkhy
a
y
o
gau
pṛthag
bālāḥ
pra
va
da
nti
na
pa
ṇḍi
tāḥ
ekam
apy
āsthi
taḥ
sa
my
ag
ubha
y
or
vi
nda
te
pha
lam
5.4
yat
sāṁkhy
a
iḥ
prāpy
a
te
sthānaṁ
tad
yo
ga
ir
api
ga
my
a
te
ekaṁ
sāṁkhy
aṁ
ca
yo
gaṁ
ca
yaḥ
pa
śy
a
ti
sa
pa
śy
a
ti
5.5
sa
ṁny
āsas
tu
ma
hābāho
du
ḥkham
āptum
ay
o
ga
taḥ
yo
ga
y
u
kto
mu
nir
bra
hma
na
ci
re
ṇādhi
ga
ccha
ti
5.6
yo
ga
y
u
kto
vi
śu
ddhātmā
vi
ji
tātmā
ji
te
ndri
y
aḥ
sa
rva
bhūtātma
bhūtātmā
ku
rva
nn
api
na
li
py
a
te
5.7
‌
na
i
va
ki
ṁcit
ka
ro
mīti
yu
kto
ma
ny
e
ta
ta
ttva
vit
pa
śy
añ
śṛṇvan
spṛśañ
ji
ghra
nn
aśnan
ga
cchan
sva
pañ
śva
san
5.8
pra
la
pan
vi
sṛjan
gṛhṇa
nn
unmi
ṣan
ni
mi
ṣa
nn
api
indri
y
āṇīndri
y
ārthe
ṣu
va
rta
nta
iti
dhāra
y
an
5.9
bra
hma
ṇy
ādhāya
ka
rmāṇi
sa
ṅgaṁ
ty
a
ktvā
ka
ro
ti
yaḥ
li
py
a
te
na
sa
pāpe
na
pa
dma
pa
tram
ivāmbha
sā
5.10
kāy
e
na
ma
na
sā
bu
ddhyā
ke
va
la
ir
indri
y
a
ir
api
yo
gi
naḥ
ka
rma
ku
rva
nti
sa
ṅgaṁ
ty
a
ktvātma
śu
ddha
ye
5.11
yu
ktaḥ
ka
rma
pha
laṁ
ty
a
ktvā
śāntim
āpno
ti
na
i
ṣṭhi
kīm
ay
u
ktaḥ
kāma
kāre
ṇa
pha
le
sa
kto
ni
ba
dhy
a
te
5.12
sa
rva
ka
rmāṇi
ma
na
sā
sa
ṁny
a
sy
āste
su
khaṁ
va
śī
na
va
dvāre
pu
re
de
hī
na
i
va
ku
rvan
na
kāra
y
an
5.13
na
ka
rtṛtvaṁ
na
ka
rmāṇi
lo
ka
sya
sṛja
ti
pra
bhuḥ
na
ka
rma
pha
la
sa
ṁy
o
gaṁ
sva
bhāvas
tu
pra
va
rta
te
5.14
nāda
tte
ka
sy
a
cit
pāpaṁ
na
ca
i
va
su
kṛtaṁ
vi
bhuḥ
ajñāne
nāvṛtaṁ
jñānaṁ
te
na
mu
hy
a
nti
ja
nta
vaḥ
5.15
jñāne
na
tu
tad
ajñānaṁ
ye
ṣāṁ
nāśi
tam
ātma
naḥ
te
ṣām
ādi
ty
a
vaj
jñānaṁ
pra
kāśa
y
a
ti
tat
pa
ram
5.16
‌
ta
dbu
ddha
y
as
ta
dātmānas
ta
nni
ṣṭhās
ta
tpa
rāy
a
ṇāḥ
ga
ccha
nty
apu
na
rāvṛttiṁ
jñāna
ni
rdhūta
ka
lma
ṣāḥ
5.17
vi
dy
āvi
na
y
a
sa
ṁpa
nne
brāhma
ṇe
ga
vi
ha
sti
ni
śu
ni
ca
i
va
śva
pāke
ca
pa
ṇḍi
tāḥ
sa
ma
da
rśi
naḥ
5.18
iha
i
va
ta
ir
ji
taḥ
sa
rgo
ye
ṣāṁ
sāmye
sthi
taṁ
ma
naḥ
ni
rdo
ṣaṁ
hi
sa
maṁ
bra
hma
ta
smād
bra
hma
ṇi
te
sthi
tāḥ
5.19
na
pra
hṛṣy
et
pri
y
aṁ
prāpya
no
dvi
jet
prāpya
cāpri
y
am
sthi
ra
bu
ddhir
asa
ṁmūḍho
bra
hma
vid
bra
hma
ṇi
sthi
taḥ
5.20
bāhy
a
spa
rśe
ṣv
asa
ktātmā
vi
nda
ty
ātma
ni
yat
su
kham
sa
bra
hma
y
o
ga
y
u
ktātmā
su
kham
akṣa
y
am
aśnu
te
5.21
ye
hi
sa
ṁspa
rśa
jā
bho
gā
du
ḥkha
y
o
na
ya
eva
te
ādy
a
nta
va
ntaḥ
ka
u
nte
ya
na
te
ṣu
ra
ma
te
bu
dhaḥ
5.22
śa
kno
tīha
i
va
yaḥ
so
ḍhuṁ
prāk
śa
rīra
vi
mo
kṣa
ṇāt
kāma
kro
dho
dbha
vaṁ
ve
gaṁ
sa
yu
ktaḥ
sa
su
khī
na
raḥ
5.23
yo
nta
ḥsu
kho
nta
rārāmas
ta
thānta
rjy
o
tir
eva
yaḥ
sa
yo
gī
bra
hma
ni
rvāṇaṁ
bra
hma
bhūto
dhi
ga
ccha
ti
5.24
la
bha
nte
bra
hma
ni
rvāṇam
ṛṣa
y
aḥ
kṣīṇa
ka
lma
ṣāḥ
chi
nna
dva
i
dhā
ya
tātmānaḥ
sa
rva
bhūta
hi
te
ra
tāḥ
5.25
kāma
kro
dha
vi
y
u
ktānāṁ
ya
tīnāṁ
ya
ta
ce
ta
sām
abhi
to
bra
hma
ni
rvāṇaṁ
va
rta
te
vi
di
tātma
nām
5.26
spa
rśān
kṛtvā
ba
hir
bāhy
āṁś
ca
kṣuś
ca
i
vānta
re
bhru
voḥ
prāṇāpānau
sa
mau
kṛtvā
nāsābhy
a
nta
ra
cāri
ṇau
5.27
ya
te
ndri
y
a
ma
no
bu
ddhi
rmu
nir
mo
kṣa
pa
rāy
a
ṇaḥ
vi
ga
te
cchābha
y
a
kro
dho
yaḥ
sa
dā
mu
kta
eva
saḥ
5.28
bho
ktāraṁ
ya
jña
ta
pa
sāṁ
sa
rva
lo
ka
ma
he
śva
ram
su
hṛdaṁ
sa
rva
bhūtānāṁ
jñātvā
māṁ
śāntim
ṛccha
ti
5.29
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
06
%%%%%
śrībha
ga
vān
uvāca
anāśri
taḥ
ka
rma
pha
laṁ
kāry
aṁ
ka
rma
ka
ro
ti
yaḥ
sa
sa
ṁny
āsī
ca
yo
gī
ca
na
ni
ra
gnir
na
cākri
y
aḥ
6.1
yam
sa
nny
āsam
iti
prāhuḥ
yo
gam
tam
vi
ddhi
pāṇḍa
va
na
hi
asa
nny
a
sta
sa
ṁka
lpaḥ
yo
gī
bha
va
ti
ka
śca
na
6.2
āru
ru
kṣor
mu
ner
yo
gaṁ
ka
rma
kāra
ṇam
ucy
a
te
yo
gārūḍha
sya
ta
sy
a
i
va
śa
maḥ
kāra
ṇam
ucy
a
te
6.3
ya
dā
hi
ne
ndri
y
ārthe
ṣu
na
ka
rma
sv
anu
ṣa
jja
te
sa
rva
sa
ṁka
lpa
sa
ṁny
āsī
yo
gārūḍhas
ta
do
cy
a
te
6.4
uddha
red
ātma
nātmānaṁ
nātmānam
ava
sāda
y
et
ātma
i
va
hy
ātma
no
ba
ndhur
ātma
i
va
ri
pur
ātma
naḥ
6.5
ba
ndhur
ātmātma
nas
ta
sya
ye
nātma
i
vātma
nā
ji
taḥ
anātma
nas
tu
śa
tru
tve
va
rte
tātma
i
va
śa
tru
vat
6.6
ji
tātma
naḥ
pra
śānta
sya
pa
ra
mātmā
sa
māhi
taḥ
śīto
ṣṇa
su
kha
du
ḥkhe
ṣu
ta
thā
mānāpa
māna
y
oḥ
6.7
jñāna
vi
jñāna
tṛptātmā
kūṭa
stho
vi
ji
te
ndri
y
aḥ
yu
kta
ity
ucy
a
te
yo
gī
sa
ma
lo
ṣṭrāśma
kāñca
naḥ
6.8
su
hṛnmi
trāry
u
dāsīna
ma
dhy
a
stha
dve
ṣy
a
ba
ndhu
ṣu
sādhu
ṣv
api
ca
pāpe
ṣu
sa
ma
bu
ddhir
vi
śi
ṣy
a
te
6.9
yo
gī
yu
ñjīta
sa
ta
tam
ātmānaṁ
ra
ha
si
sthi
taḥ
ekākī
ya
ta
ci
ttātmā
ni
rāśīr
apa
ri
gra
haḥ
6.10
śu
cau
de
śe
pra
ti
ṣṭhāpya
sthi
ram
āsa
nam
ātma
naḥ
nāty
u
cchri
taṁ
nāti
nīcaṁ
ca
i
lāji
na
ku
śo
tta
ram
6.11
ta
tra
i
kāgraṁ
ma
naḥ
kṛtvā
ya
ta
ci
tte
ndri
y
a
kri
y
aḥ
upa
vi
śy
āsa
ne
yu
ñjy
ād
yo
gam
ātma
vi
śu
ddha
ye
6.12
sa
maṁ
kāy
a
śi
ro
grīvaṁ
dhāra
y
a
nn
aca
laṁ
sthi
raḥ
sa
ṁpre
kṣya
nāsi
kāgraṁ
svaṁ
di
śaś
cāna
va
lo
ka
y
an
6.13
pra
śāntātmā
vi
ga
ta
bhīr
bra
hma
cāri
vra
te
sthi
taḥ
ma
naḥ
sa
ṁy
a
mya
ma
cci
tto
yu
kta
āsīta
ma
tpa
raḥ
6.14
yu
ñja
nn
evaṁ
sa
dātmānaṁ
yo
gī
ni
y
a
ta
māna
saḥ
śāntiṁ
ni
rvāṇa
pa
ra
māṁ
ma
tsa
ṁsthām
adhi
ga
ccha
ti
6.15
nāty
a
śna
tas
tu
yo
go
sti
na
ca
i
kāntam
ana
śna
taḥ
na
cāti
sva
pna
śīla
sya
jāgra
to
na
i
va
cārju
na
6.16
yu
ktāhāra
vi
hāra
sya
yu
kta
ce
ṣṭa
sya
ka
rma
su
yu
kta
sva
pnāva
bo
dha
sya
yo
go
bha
va
ti
du
ḥkha
hā
6.17
ya
dā
vi
ni
y
a
taṁ
ci
ttam
ātma
ny
evāva
ti
ṣṭha
te
ni
ḥspṛhaḥ
sa
rva
kāme
bhyo
yu
kta
ity
ucy
a
te
ta
dā
6.18
ya
thā
dīpo
ni
vāta
stho
ne
ṅga
te
so
pa
mā
smṛtā
yo
gi
no
ya
ta
ci
tta
sya
yu
ñja
to
yo
gam
ātma
naḥ
6.19
ya
tro
pa
ra
ma
te
ci
ttaṁ
ni
ru
ddhaṁ
yo
ga
se
va
yā
ya
tra
ca
i
vātma
nātmānaṁ
pa
śy
a
nn
ātma
ni
tu
ṣy
a
ti
6.20
su
kham
āty
a
nti
kaṁ
yat
tad
bu
ddhi
grāhy
am
atīndri
y
am
ve
tti
ya
tra
na
ca
i
vāy
aṁ
sthi
taś
ca
la
ti
ta
ttva
taḥ
6.21
yaṁ
la
bdhvā
cāpa
raṁ
lābhaṁ
ma
ny
a
te
nādhi
kaṁ
ta
taḥ
ya
smin
sthi
to
na
du
ḥkhe
na
gu
ru
ṇāpi
vi
cāly
a
te
6.22
‌
taṁ
vi
dy
ād.h
du
ḥkha
sa
ṁy
o
ga
vi
y
o
gaṁ
yo
ga
sa
ṁjñi
tam
sa
ṅka
lpa
pra
bha
vān
kāmāṁs
ty
a
ktvā
sa
rvān
aśe
ṣa
taḥ
ma
na
sa
i
ve
ndri
y
a
grāmaṁ
vi
ni
y
a
mya
sa
ma
nta
taḥ
6.24
‌
śa
na
iḥ
śa
na
ir
upa
ra
med
bu
ddhyā
dhṛti
gṛhīta
yā
ātma
sa
ṁsthaṁ
ma
naḥ
kṛtvā
na
ki
ṁcid
api
ci
nta
y
et
6.25
ya
to
ya
to
ni
śca
ra
ti
ma
naś
ca
ñca
lam
asthi
ram
ta
tas
ta
to
ni
y
a
my
a
i
tad
ātma
ny
eva
va
śaṁ
na
y
et
6.26
pra
śānta
ma
na
saṁ
hy
enaṁ
yo
gi
naṁ
su
kham
utta
mam
upa
i
ti
śānta
ra
ja
saṁ
bra
hma
bhūtam
aka
lma
ṣam
6.27
yu
ñja
nn
evaṁ
sa
dātmānaṁ
yo
gī
vi
ga
ta
ka
lma
ṣaḥ
su
khe
na
bra
hma
sa
ṁspa
rśam
aty
a
ntaṁ
su
kham
aśnu
te
6.28
sa
rva
bhūta
stham
ātmānaṁ
sa
rva
bhūtāni
cātma
ni
īkṣa
te
yo
ga
y
u
ktātmā
sa
rva
tra
sa
ma
da
rśa
naḥ
6.29
yo
mā
pa
śy
a
ti
sa
rva
tra
sa
rvaṁ
ca
ma
yi
pa
śy
a
ti
ta
sy
āhaṁ
na
pra
ṇa
śy
āmi
sa
ca
me
na
pra
ṇa
śy
a
ti
6.30
sa
rva
bhūta
sthi
taṁ
yo
māṁ
bha
ja
ty
eka
tvam
āsthi
taḥ
sa
rva
thā
va
rta
māno
pi
sa
yo
gī
ma
yi
va
rta
te
6.31
ātma
u
pa
my
e
na
sa
rva
tra
sa
maṁ
pa
śy
a
ti
yo
rju
na
su
khaṁ
vā
ya
di
vā
du
ḥkhaṁ
sa
yo
gī
pa
ra
mo
ma
taḥ
6.32
arju
na
uvāca
yaḥ
ay
am
yo
gaḥ
tva
yā
pro
ktaḥ
sāmy
e
na
ma
dhu
sūda
na
eta
sya
aham
na
pa
śy
āmi
ca
ñca
la
tvāt
sthi
tim
sthi
rām
6.33
‌
ca
ñca
laṁ
hi
ma
naḥ
kṛṣṇa
pra
māthi
ba
la
vad
dṛḍham
ta
sy
āhaṁ
ni
gra
haṁ
ma
nye
vāy
or
iva
su
du
ṣka
ram
6.34
śrībha
ga
vān
uvāca
asa
ñśa
y
aṁ
ma
hābāho
ma
no
du
rni
gra
haṁ
ca
lam
abhy
āse
na
tu
ka
u
nte
ya
va
i
rāgy
e
ṇa
ca
gṛhy
a
te
6.35
asa
ṁy
a
tātma
nā
yo
go
du
ṣprāpa
iti
me
ma
tiḥ
va
śy
ātma
nā
tu
ya
ta
tā
śa
ky
o
vāptum
upāy
a
taḥ
6.36
arju
na
uvāca
ay
a
tiḥ
śra
ddha
y
o
pe
to
yo
gāc
ca
li
ta
māna
saḥ
aprāpya
yo
ga
sa
ṁsi
ddhiṁ
kāṁ
ga
tiṁ
kṛṣṇa
ga
ccha
ti
6.37
ka
cchin
no
bha
y
a
vi
bhra
ṣṭaś
chi
nnābhram
iva
na
śy
a
ti
apra
ti
ṣṭho
ma
hābāho
vi
mūḍho
bra
hma
ṇaḥ
pa
thi
6.38
etan
me
sa
ṁśa
y
aṁ
kṛṣṇa
che
ttum
arha
sy
aśe
ṣa
taḥ
tva
da
ny
aḥ
sa
ṁśa
y
a
sy
āsya
che
ttā
na
hy
upa
pa
dy
a
te
6.39
‌
śrībha
ga
vān
uvāca
pārtha
na
i
ve
ha
nāmu
tra
vi
nāśas
ta
sya
vi
dy
a
te
na
hi
ka
ly
āṇa
kṛt
ka
ścid
du
rga
tiṁ
tāta
ga
ccha
ti
6.40
prāpya
pu
ṇy
a
kṛtāṁ
lo
kān
uṣi
tvā
śāśva
tīḥ
sa
māḥ
śu
cīnāṁ
śrīma
tāṁ
ge
he
yo
ga
bhra
ṣṭo
bhi
jāy
a
te
6.41
atha
vā
yo
gi
nām
eva
ku
le
bha
va
ti
dhīma
tām
etad
dhi
du
rla
bha
ta
raṁ
lo
ke
ja
nma
yad
īdṛśam
6.42
ta
tra
taṁ
bu
ddhi
sa
ṁy
o
gaṁ
la
bha
te
pa
u
rva
de
hi
kam
ya
ta
te
ca
ta
to
bhūy
aḥ
sa
ṁsi
ddhau
ku
ru
na
nda
na
6.43
pūrvābhy
āse
na
te
na
i
va
hri
y
a
te
hy
ava
śo
pi
saḥ
ji
jñāsur
api
yo
ga
sya
śa
bda
bra
hmāti
va
rta
te
6.44
pra
y
a
tnād
ya
ta
mānas
tu
yo
gī
sa
ṁśu
ddha
ki
lbi
ṣaḥ
ane
ka
ja
nma
sa
ṁsi
ddhas
ta
to
yāti
pa
rāṁ
ga
tim
6.45
ta
pa
svi
bhy
o
dhi
ko
yo
gī
jñāni
bhy
o
pi
ma
to
dhi
kaḥ
ka
rmi
bhy
aś
cādhi
ko
yo
gī
ta
smād
yo
gī
bha
vārju
na
6.46
yo
gi
nām
api
sa
rve
ṣāṁ
ma
dga
te
nānta
rātma
nā
śra
ddhāvān
bha
ja
te
yo
māṁ
sa
me
yu
kta
ta
mo
ma
taḥ
6.47
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
07
%%%%%
śrībha
ga
vān
uvāca
ma
yy
āsa
kta
ma
nāḥ
pārtha
yo
gaṁ
yu
ñjan
ma
dāśra
y
aḥ
asa
ṁśa
y
aṁ
sa
ma
graṁ
māṁ
ya
thā
jñāsy
a
si
tac
chṛṇu
7.1
jñānaṁ
te
haṁ
sa
vi
jñānam
idaṁ
va
kṣy
āmy
aśe
ṣa
taḥ
yaj
jñātvā
ne
ha
bhūy
o
.a
ny
aj
jñāta
vy
am
ava
śi
ṣy
a
te
7.2
ma
nu
ṣy
āṇāṁ
sa
ha
sre
ṣu
ka
ścid
ya
ta
ti
si
ddha
ye
ya
ta
tām
api
si
ddhānāṁ
ka
ścin
māṁ
ve
tti
ta
ttva
taḥ
7.3
bhūmir
āpo
na
lo
vāy
uḥ
khaṁ
ma
no
bu
ddhir
eva
ca
aha
ṁkāra
itīy
aṁ
me
bhi
nnā
pra
kṛtir
aṣṭa
dhā
7.4
apa
re
y
am
itas
tva
ny
āṁ
pra
kṛtiṁ
vi
ddhi
me
pa
rām
jīva
bhūtāṁ
ma
hābāho
ya
y
e
daṁ
dhāry
a
te
ja
gat
7.5
eta
dy
o
nīni
bhūtāni
sa
rvāṇīty
upa
dhāra
ya
ahaṁ
kṛtsna
sya
ja
ga
taḥ
pra
bha
vaḥ
pra
la
y
as
ta
thā
7.6
ma
ttaḥ
pa
ra
ta
raṁ
nāny
at
ki
ṁcid
asti
dha
na
ṁja
ya
ma
yi
sa
rvam
idaṁ
pro
taṁ
sūtre
ma
ṇi
ga
ṇā
iva
7.7
ra
so
.a
ham
apsu
ka
u
nte
ya
pra
bhāsmi
śa
śi
sūry
a
y
oḥ
pu
ṇyo
ga
ndhaḥ
pṛthi
vy
āṁ
ca
te
jaś
cāsmi
vi
bhāva
sau
jīva
naṁ
sa
rva
bhūte
ṣu
ta
pa
cāsmi
ta
pa
svi
ṣu
7.9
bījaṁ
māṁ
sa
rva
bhūtānāṁ
vi
ddhi
pārtha
sa
nāta
nam
bu
ddhir
bu
ddhi
ma
tām
asmi
te
jas
te
ja
svi
nām
aham
7.10
ba
laṁ
ba
la
va
tāṁ
cāhaṁ
kāma
rāga
vi
va
rji
tam
dha
rmāvi
ru
ddho
bhūte
ṣu
kāmo
.a
smi
bha
ra
ta
rṣa
bha
7.11.
ye
ca
i
va
sātvi
kā
bhāvā
rāja
sās
tāma
sāś
ca
ye
ma
tta
eve
ti
tān
vi
ddhi
na
tv
ahaṁ
te
ṣu
te
ma
yi
7.12
tri
bhir
gu
ṇa
ma
y
a
ir
bhāva
ir
ebhiḥ
sa
rvam
idaṁ
ja
gat
mo
hi
taṁ
nābhi
jānāti
mām
ebhy
aḥ
pa
ram
avy
a
y
am
7.13
da
i
vī
hy
eṣā
gu
ṇa
ma
yī
ma
ma
māyā
du
ra
ty
a
yā
mām
eva
ye
pra
pa
dy
a
nte
māy
ām
etāṁ
ta
ra
nti
te
7.14
na
māṁ
du
ṣkṛti
no
mūḍhāḥ
pra
pa
dy
a
nte
na
rādha
māḥ
māy
a
y
āpa
hṛta
jñānā
āsu
raṁ
bhāvam
āśri
tāḥ
7.15
ca
tu
rvi
dhā
bha
ja
nte
māṁ
ja
nāḥ
su
kṛti
no
rju
na
ārto
ji
jñāsur
arthārthī
jñānī
ca
bha
ra
ta
rṣa
bha
7.16
te
ṣāṁ
jñānī
ni
ty
a
y
u
kta
eka
bha
ktir
vi
śi
ṣy
a
te
pri
yo
hi
jñāni
no
ty
a
rtham
ahaṁ
sa
ca
ma
ma
pri
y
aḥ
7.17
udārāḥ
sa
rva
eva
i
te
jñānī
tv
ātma
i
va
me
ma
tam
āsthi
taḥ
sa
hi
yu
ktātmā
mām
evānu
tta
māṁ
ga
tim
7.18
ba
hūnāṁ
ja
nma
nām
ante
jñāna
vān
māṁ
pra
pa
dy
a
te
vāsu
de
vaḥ
sa
rvam
iti
sa
ma
hātmā
su
du
rla
bhaḥ
7.19
kāma
is
ta
is
ta
ir
hṛta
jñānāḥ
pra
pa
dy
a
nte
ny
a
de
va
tāḥ
taṁ
taṁ
ni
y
a
mam
āsthāya
pra
kṛtyā
ni
y
a
tāḥ
sva
yā
7.20
yo
yo
yāṁ
yāṁ
ta
nuṁ
bha
ktaḥ
śra
ddha
y
ārci
tum
iccha
ti
ta
sya
ta
sy
āca
lāṁ
śra
ddhāṁ
tām
eva
vi
da
dhāmy
aham
7.21
sa
ta
yā
śra
ddha
yā
yu
ktas
ta
sy
ārādha
nam
īha
te
la
bha
te
ca
ta
taḥ
kāmān
ma
y
a
i
vaḥ
vi
hi
tān
hi
tān
7.22
anta
vat
tu
pha
laṁ
te
ṣāṁ
tad
bha
va
ty
alpa
me
dha
sām
de
vān
de
va
y
a
jo
yānti
ma
dbha
ktā
yānti
mām
api
7.23
avy
a
ktaṁ
vy
a
ktim
āpa
nnaṁ
ma
ny
a
nte
mām
abu
ddha
y
aḥ
pa
raṁ
bhāvam
ajāna
nto
ma
māvy
a
y
am
anu
tta
mam
7.24
nāhaṁ
pra
kāśaḥ
sa
rva
sya
yo
ga
māy
āsa
māvṛtaḥ
mūḍho
y
aṁ
nābhi
jānāti
lo
ko
mām
ajam
avy
a
y
am
7.25
ve
dāhaṁ
sa
ma
tītāni
va
rta
mānāni
cārju
na
bha
vi
ṣy
āṇi
ca
bhūtāni
māṁ
tu
ve
da
na
ka
śca
na
7.26
icchādve
ṣa
sa
mu
tthe
na
dva
ndva
mo
he
na
bhāra
ta
sa
rva
bhūtāni
sa
ṁmo
haṁ
sa
rge
yānti
pa
ra
ṁta
pa
7.27
ye
ṣāṁ
tv
anta
ga
taṁ
pāpaṁ
ja
nānāṁ
pu
ṇy
a
ka
rma
ṇām
te
dva
ndva
mo
ha
ni
rmu
ktā
bha
ja
nte
māṁ
dṛḍha
vra
tāḥ
7.28
ja
rāma
ra
ṇa
mo
kṣāya
mām
āśri
tya
ya
ta
nti
ye
te
bra
hma
tad
vi
duḥ
kṛtsnam
adhy
ātmaṁ
ka
rma
cākhi
lam
7.29
sādhi
bhūtādhi
da
i
vaṁ
māṁ
sādhi
y
a
jñaṁ
ca
ye
vi
duḥ
pra
y
āṇa
kāle
pi
ca
māṁ
te
vi
dur
yu
kta
ce
ta
saḥ
7.30
sa
a
dhi
bhūta1
adhi
da
i
va
m2
mām3
sa
a
dhi
y
a
jña
m4
ca5
ye6
vi
du
ḥ7
pra
y
āṇa8
kāle9
api
10
ca
11
mām12
te
13
vi
du
ḥ14
yu
kta
ce
ta
sa
ḥ15
7.30
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
08
%%%%%
arju
na
uvāca
kiṁ
tad
bra
hma
kim
adhy
ātmaṁ
kiṁ
ka
rma
pu
ru
ṣo
tta
ma
adhi
bhūtaṁ
ca
kiṁ
pro
ktam
adhi
da
i
vaṁ
kim
ucy
a
te
8.1
adhi
y
a
jñaḥ
ka
thaṁ
ko
tra
de
he
smin
ma
dhu
sūda
na
pra
y
āṇa
kāle
ca
ka
thaṁ
jñe
y
o
si
ni
y
a
tātma
bhiḥ
8.2
śrībha
ga
vān
uvāca
akṣa
raṁ
bra
hma
pa
ra
maṁ
sva
bhāvo
dhy
ātmam
ucy
a
te
bhūta
bhāvo
dbha
va
ka
ro
vi
sa
rgaḥ
ka
rma
sa
ṁjñi
taḥ
8.3
adhi
bhūtaṁ
kṣa
ro
bhāvaḥ
pu
ru
ṣaś
cādhi
da
i
va
tam
adhi
y
a
jño
ham
evātra
de
he
de
ha
bhṛtāṁ
va
ra
8.4
anta
kāle
ca
mām
eva
sma
ran
mu
ktvā
ka
le
va
ram
yaḥ
pra
y
āti
sa
ma
dbhāvaṁ
yāti
nāsty
atra
sa
ṁśa
y
aḥ
8.5
yaṁ
yaṁ
vāpi
sma
ran
bhāvaṁ
ty
a
ja
ty
ante
ka
le
va
ram
taṁ
tam
eva
i
ti
ka
u
nte
ya
sa
dā
ta
dbhāva
bhāvi
taḥ
8.6
ta
smāt
sa
rve
ṣu
kāle
ṣu
mām
anu
sma
ra
yu
dhya
ca
ma
yy
arpi
ta
ma
no
bu
ddhir
mām
eva
i
ṣy
a
sy
asa
ṁśa
y
aḥ
8.7
abhy
āsa
y
o
ga
y
u
kte
na
ce
ta
sā
nāny
a
gāmi
nā
pa
ra
maṁ
pu
ru
ṣaṁ
di
vy
aṁ
yāti
pārthānu
ci
nta
y
an
8.8
:
:
ka
viṁ
pu
rāṇam
anu
śāsi
tāraṁ
aṇor
aṇīy
āṁsam
anu
sma
red
yaḥ
sa
rva
sya
dhātāram
aci
nty
a
rūpaṁ
ādi
ty
a
va
rṇaṁ
ta
ma
saḥ
pa
ra
stāt
8.9
:
:
pra
y
āṇa
kāle
ma
na
sāca
le
na
bha
ktyā
yu
kto
yo
ga
ba
le
na
ca
i
va
bhru
vor
ma
dhye
prāṇam
āve
śya
sa
my
ak
sa
taṁ
pa
raṁ
pu
ru
ṣam
upa
i
ti
di
vy
am
8.10
:
:
yad
akṣa
raṁ
ve
da
vi
do
va
da
nti
vi
śa
nti
yad
ya
ta
yo
vīta
rāgāḥ
yad
iccha
nto
bra
hma
ca
ry
aṁ
ca
ra
nti
tat
te
pa
daṁ
sa
ṁgra
he
ṇa
pra
va
kṣye
8.11
sa
rva
dvārāṇi
sa
ṁy
a
mya
ma
no
hṛdi
ni
ru
dhya
ca
mūrdhny
ādhāy
ātma
naḥ
prāṇam
āsthi
to
yo
ga
dhāra
ṇām
8.12
om
ity
ekākṣa
raṁ
bra
hma
vy
āha
ran
mām
anu
sma
ran
yaḥ
pra
y
āti
ty
a
jan
de
haṁ
sa
yāti
pa
ra
māṁ
ga
tim
8.13
ana
ny
a
ce
tāḥ
sa
ta
taṁ
yo
māṁ
sma
ra
ti
ni
ty
a
śaḥ
ta
sy
āhaṁ
su
la
bhaḥ
pārtha
ni
ty
a
y
u
kta
sya
yo
gi
naḥ
8.14
mām
upe
tya
pu
na
rja
nma
du
ḥkhāla
y
am
aśāśva
tam
nāpnu
va
nti
ma
hātmānaḥ
sa
ṁsi
ddhiṁ
pa
ra
māṁ
ga
tāḥ
8.15
ā
bra
hma
bhu
va
nāl
lo
kāḥ
pu
na
rāva
rti
no
rju
na
mām
upe
tya
tu
ka
u
nte
ya
pu
na
rja
nma
na
vi
dy
a
te
8.16
sa
ha
sra
y
u
ga
pa
ry
a
ntam
ahar
yad
bra
hma
ṇo
vi
duḥ
rātriṁ
yu
ga
sa
ha
srāntāṁ
te
.a
ho
rātra
vi
do
ja
nāḥ
8.17
avy
a
ktād
vy
a
kta
y
aḥ
sa
rvāḥ
pra
bha
va
nty
aha
rāga
me
rātry
āga
me
pra
līy
a
nte
ta
tra
i
vāvy
a
kta
sa
ṁjña
ke
8.18
bhūta
grāmaḥ
sa
evāy
aṁ
bhūtvā
bhūtvā
pra
līy
a
te
rātry
āga
me
va
śaḥ
pārtha
pra
bha
va
ty
aha
rāga
me
8.19
pa
ras
ta
smāt
tu
bhāvo
ny
o
vy
a
kto
vy
a
ktāt
sa
nāta
naḥ
yaḥ
sa
sa
rve
ṣu
bhūte
ṣu
na
śy
a
tsu
na
vi
na
śy
a
ti
8.20
avy
a
kto
kṣa
ra
ity
uktas
tam
āhuḥ
pa
ra
māṁ
ga
tim
yaṁ
prāpya
na
ni
va
rta
nte
tad
dhāma
pa
ra
maṁ
ma
ma
8.21
pu
ru
ṣaḥ
sa
pa
raḥ
pārtha
bha
ktyā
la
bhy
as
tv
ana
ny
a
yā
ya
sy
ānta
ḥsthāni
bhūtāni
ye
na
sa
rvam
idaṁ
ta
tam
8.22
ya
tra
kāle
tv
anāvṛttim
āvṛttiṁ
ca
i
va
yo
gi
naḥ
pra
y
ātā
yānti
taṁ
kālaṁ
va
kṣy
āmi
bha
ra
ta
rṣa
bha
8.23
agnir
jo
tir
ahaḥ
śu
klaḥ
ṣa
ṇmāsā
utta
rāy
a
ṇam
ta
tra
pra
y
ātā
ga
ccha
nti
bra
hma
bra
hma
vi
do
ja
nāḥ
8.24
dhūmo
rātris
ta
thā
kṛṣṇaḥ
ṣa
ṇmāsā
da
kṣi
ṇāy
a
nam
ta
tra
cāndra
ma
saṁ
jy
o
tir
yo
gī
prāpya
ni
va
rta
te
8.25
śu
kla
kṛṣṇe
ga
tī
hy
ete
ja
ga
taḥ
śāśva
te
ma
te
eka
yā
yāty
anāvṛttim
any
a
y
āva
rta
te
pu
naḥ
8.26
na
i
te
sṛtī
pārtha
jānan
yo
gī
mu
hy
a
ti
ka
śca
na
ta
smāt
sa
rve
ṣu
kāle
ṣu
yo
ga
y
u
kto
bha
vārju
na
8.27
:
:
ve
de
ṣu
ya
jñe
ṣu
ta
pa
ḥsu
ca
i
va
dāne
ṣu
yat
pu
ṇy
a
pha
laṁ
pra
di
ṣṭam
aty
e
ti
tat
sa
rvam
idaṁ
vi
di
tvā
yo
gī
pa
raṁ
sthānam
upa
i
ti
cādy
am
8.28
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
09
śrībha
ga
vān
uvāca
idaṁ
tu
te
gu
hy
a
ta
maṁ
pra
va
kṣy
āmy
ana
sūy
a
ve
jñānaṁ
vi
jñāna
sa
hi
taṁ
yaj
jñātvā
mo
kṣy
a
se
śu
bhāt
9.1
rāja
vi
dyā
rāja
gu
hy
aṁ
pa
vi
tram
idam
utta
mam
pra
ty
a
kṣāva
ga
maṁ
dha
rmy
aṁ
su
su
khaṁ
ka
rtum
avy
a
y
am
9.2
aśra
dda
dhānāḥ
pu
ru
ṣā
dha
rma
sy
āsya
pa
ra
ṁta
pa
aprāpya
māṁ
ni
va
rta
nte
mṛty
u
sa
ṁsāra
va
rtma
ni
9.3
ma
yā
ta
tam
idaṁ
sa
rvaṁ
ja
gad
avy
a
kta
mūrti
nā
ma
tsthāni
sa
rva
bhūtāni
na
cāhaṁ
te
ṣv
ava
sthi
taḥ
9.4
na
ca
ma
tsthāni
bhūtāni
pa
śya
me
yo
gam
ai
śva
ram
bhūta
bhṛn
na
ca
bhūta
stho
ma
mātmā
bhūta
bhāva
naḥ
9.5
ya
thākāśa
sthi
to
ni
ty
aṁ
vāy
uḥ
sa
rva
tra
go
ma
hān
ta
thā
sa
rvāṇi
bhūtāni
ma
tsthānīty
upa
dhāra
ya
9.6
sa
rva
bhūtāni
ka
u
nte
ya
pra
kṛtiṁ
yānti
māmi
kām
ka
lpa
kṣa
ye
pu
nas
tāni
ka
lpādau
vi
sṛjāmy
aham
9.7
pra
kṛtiṁ
svām
ava
ṣṭa
bhya
vi
sṛjāmi
pu
naḥ
pu
naḥ
bhūta
grāmam
imaṁ
kṛtsnam
ava
śaṁ
pra
kṛter
va
śāt
9.8
na
ca
māṁ
tāni
ka
rmāṇi
ni
ba
dhna
nti
dha
na
ṁja
ya
udāsīna
vad
āsīnam
asa
ktaṁ
te
ṣu
ka
rma
su
9.9
ma
y
ādhy
a
kṣe
ṇa
pra
kṛtiḥ
sūy
a
te
sa
ca
rāca
ram
he
tu
nāne
na
ka
u
nte
ya
ja
gad
vi
pa
ri
va
rta
te
9.10
ava
jāna
nti
māṁ
mūḍhā
mānu
ṣīṁ
ta
num
āśri
tam
pa
raṁ
bhāvam
ajāna
nto
ma
ma
bhūta
ma
he
śva
ram
9.11
mo
ghāśā
mo
gha
ka
rmāṇo
mo
gha
jñānā
vi
ce
ta
saḥ
rākṣa
sīm
āsu
rīṁ
ca
i
va
pra
kṛtiṁ
mo
hi
nīṁ
śri
tāḥ
9.12
ma
hātmānas
tu
māṁ
pārtha
da
i
vīṁ
pra
kṛtim
āśri
tāḥ
bha
ja
nty
ana
ny
a
ma
na
so
jñātvā
bhūtādim
avy
a
y
am
9.13
sa
ta
taṁ
kīrta
y
a
nto
māṁ
ya
ta
ntaś
ca
dṛḍha
vra
tāḥ
na
ma
sy
a
ntaś
ca
māṁ
bha
ktyā
ni
ty
a
y
u
ktā
upāsa
te
9.14
jñāna
y
a
jñe
na
cāpy
anye
ya
ja
nto
mām
upāsa
te
eka
tve
na
pṛtha
ktve
na
ba
hu
dhā
vi
śva
to
mu
kham
9.15
ahaṁ
kra
tur
ahaṁ
ya
jñaḥ
sva
dhāham
aham
au
ṣa
dham
ma
ntro
aham
aham
evājy
am
aham
agnir
ahaṁ
hu
tam
9.16
pi
tāham
asya
ja
ga
to
mātā
dhātā
pi
tāma
haḥ
ve
dy
aṁ
pa
vi
tram
oṁkāra
ṛk
sāma
ya
jur
eva
ca
9.17
ga
tir
bha
rtā
pra
bhuḥ
sākṣī
ni
vāsaḥ
śa
ra
ṇaṁ
su
hṛt
pra
bha
vaḥ
pra
la
y
aḥ
sthānaṁ
ni
dhānaṁ
bījam
avy
am
9.18
ta
pāmy
aham
ahaṁ
va
rṣaṁ
ni
gṛṇhāmy
utsṛjāmi
ca
amṛtaṁ
ca
i
va
mṛty
uś
ca
sad
asac
cāham
arju
na
9.19
:
:
tra
i
vi
dyā
māṁ
so
ma
pāḥ
pūta
pāpā
ya
jña
ir
iṣṭvā
sva
rga
tiṁ
prārtha
y
a
nte
te
pu
ṇy
am
āsādya
su
re
ndra
lo
kaṁ
aśna
nti
di
vy
ān
di
vi
de
va
bho
gān
9.20
:
:
te
taṁ
bhu
ktvā
sva
rga
lo
kaṁ
vi
śālaṁ
kṣīṇe
pu
ṇye
ma
rty
a
lo
kaṁ
vi
śa
nti
evaṁ
tra
y
īdha
rmam
anu
pra
pa
nnā
ga
tāga
taṁ
kāma
kāmā
la
bha
nte
9.21
ana
ny
āś
ci
nta
y
a
nto
māṁ
ye
ja
nāḥ
pa
ry
u
pāsa
te
te
ṣāṁ
ni
ty
ābhi
y
u
ktānāṁ
yo
ga
kṣe
maṁ
va
hāmy
aham
9.22
ye
py
any
a
de
va
tābha
ktā
ya
ja
nte
śra
ddha
y
ānvi
tāḥ
te
pi
mām
eva
ka
u
nte
ya
ya
ja
nty
avi
dhi
pūrva
kam
9.23
ahaṁ
hi
sa
rva
y
a
jñānāṁ
bho
ktā
ca
pra
bhur
eva
ca
na
tu
mām
abhi
jāna
nti
ta
ttve
nātaś
cy
a
va
nti
te
9.24
yānti
de
va
vra
tā
de
vān
pi
tṛn
yānti
pi
tṛvra
tāḥ
bhūtāni
yānti
bhūte
jyā
yānti
ma
dy
āji
no
pi
mām
9.25
pa
traṁ
pu
ṣpaṁ
pha
laṁ
to
y
aṁ
yo
me
bha
ktyā
pra
y
a
ccha
ti
tad
ahaṁ
bha
kty
u
pa
hṛtam
aśnāmi
pra
y
a
tātma
naḥ
9.26
yat
ka
ro
ṣi
yad
aśnāsi
yaj
ju
ho
ṣi
da
dāsi
yat
yat
ta
pa
sy
a
si
ka
u
nte
ya
tat
ku
ru
ṣva
ma
da
rpa
ṇam
9.27
śu
bhāśu
bha
pha
la
ir
evaṁ
mo
kṣy
a
se
ka
rma
ba
ndha
na
iḥ
sa
ṁny
āsa
y
o
ga
y
u
ktātmā
vi
mu
kto
mām
upa
i
ṣy
a
si
9.28
sa
mo
haṁ
sa
rva
bhūte
ṣu
na
me
dve
ṣy
o
sti
na
pri
y
aḥ
ye
bha
ja
nti
tu
māṁ
bha
ktyā
ma
yi
te
te
ṣu
cāpy
aham
9.29
api
cet
su
du
rācāro
bha
ja
te
mām
ana
ny
a
bhāk
sādhur
eva
sa
ma
nta
vy
aḥ
sa
my
ag
vy
a
va
si
to
hi
saḥ
9.30
kṣi
praṁ
bha
va
ti
dha
rmātmā
śa
śva
cchāntiṁ
ni
ga
cchha
ti
ka
u
nte
ya
pra
ti
jānīhi
na
me
bha
ktaḥ
pra
ṇa
śy
a
ti
9.31
māṁ
hi
pārtha
vy
a
pāśri
tya
ye
pi
sy
uḥ
pāpa
y
o
na
y
aḥ
stri
yo
va
i
śy
ās
ta
thā
śūdrās
te
pi
yānti
pa
rāṁ
ga
tim
9.32
kiṁ
pu
nar
brāhma
ṇāḥ
pu
ṇyā
bha
ktā
rāja
rṣa
y
as
ta
thā
ani
ty
am
asu
khaṁ
lo
kam
imaṁ
prāpya
bha
ja
sva
mām
9.33
ma
nma
nā
bha
va
ma
dbha
kto
ma
dy
ājī
māṁ
na
ma
sku
ru
mām
eva
i
ṣy
a
si
yu
ktva
i
vam
ātmānaṁ
ma
tpa
rāy
a
ṇaḥ
9.34
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
10
śrībha
ga
vānu
vāca
bhūya
eva
ma
hābāho
śṛṇu
me
pa
ra
maṁ
va
caḥ
yat
te
haṁ
prīy
a
māṇāya
va
kṣy
āmi
hi
ta
kāmy
a
yā
10.1
na
me
vi
duḥ
su
ra
ga
ṇāḥ
pra
bha
vaṁ
na
ma
ha
rṣa
y
aḥ
aham
ādir
hi
de
vānāṁ
ma
ha
rṣīṇāṁ
ca
sa
rva
śaḥ
10.2
yo
mām
ajam
anādiṁ
ca
ve
tti
lo
ka
ma
he
śva
ram
asa
ṁmūḍhaḥ
sa
ma
rty
e
ṣu
sa
rva
pāpa
iḥ
pra
mu
cy
a
te
10.3
bu
ddhir
jñānam
asa
ṁmo
haḥ
kṣa
mā
sa
ty
aṁ
da
maḥ
śa
maḥ
su
khaṁ
du
ḥkhaṁ
bha
vo
bhāvo
bha
y
aṁ
cābha
y
am
eva
ca
10.4
ahi
ṁsā
sa
ma
tā
tu
ṣṭis
ta
po
dānaṁ
ya
śo
y
a
śaḥ
bha
va
nti
bhāvā
bhūtānāṁ
ma
tta
eva
pṛtha
gvi
dhāḥ
10.5
ma
ha
rṣa
y
aḥ
sa
pta
pūrve
ca
tvāro
ma
na
vas
ta
thā
ma
dbhāvā
māna
sā
jātā
ye
ṣāṁ
lo
ka
imāḥ
pra
jāḥ
10.6
etāṁ
vi
bhūtiṁ
yo
gaṁ
ca
ma
ma
yo
ve
tti
ta
ttva
taḥ
so
vi
ka
mpe
na
yo
ge
na
yu
jy
a
te
nātra
sa
ṁśa
y
aḥ
10.7
ahaṁ
sa
rva
sya
pra
bha
vo
ma
ttaḥ
sa
rvaṁ
pra
va
rta
te
iti
ma
tvā
bha
ja
nte
māṁ
bu
dhā
bhāva
sa
ma
nvi
tāḥ
10.8
ma
cci
ttā
ma
dga
ta
prāṇā
bo
dha
y
a
ntaḥ
pa
ra
spa
ram
ka
tha
y
a
ntaś
ca
māṁ
ni
ty
aṁ
tu
ṣy
a
nti
ca
ra
ma
nti
ca
10.9
te
ṣāṁ
sa
ta
ta
y
u
ktānāṁ
bha
ja
tāṁ
prīti
pūrva
kam
da
dāmi
bu
ddhi
y
o
gaṁ
taṁ
ye
na
mām
upa
y
ānti
te
10.10
te
ṣām
evānu
ka
mpārtham
aham
ajñāna
jaṁ
ta
maḥ
nāśa
y
āmy
ātma
bhāva
stho
jñāna
dīpe
na
bhāsva
tā
10.11
arju
na
uvāca
pa
raṁ
bra
hma
pa
raṁ
dhāma
pa
vi
traṁ
pa
ra
maṁ
bha
vān
pu
ru
ṣaṁ
śāśva
taṁ
di
vy
am
ādi
de
vam
ajaṁ
vi
bhum
10.12
āhus
tvām
ṛṣa
y
aḥ
sa
rve
de
va
rṣir
nāra
das
ta
thā
asi
to
de
va
lo
vy
āsaḥ
sva
y
aṁ
ca
i
va
bra
vīṣi
me
10.13
sa
rvam
etad
ṛtaṁ
ma
nye
yan
māṁ
va
da
si
ke
śa
va
na
hi
te
bha
ga
van
vy
a
ktiṁ
vi
dur
de
vā
na
dāna
vāḥ
10.14
sva
y
am
evātma
nātmānaṁ
ve
ttha
tvaṁ
pu
ru
ṣo
tta
ma
bhūta
bhāva
na
bhūte
śa
de
va
de
va
ja
ga
tpa
te
10.15
va
ktum
arha
sy
aśe
ṣe
ṇa
di
vyā
hy
ātma
vi
bhūta
y
aḥ
yābhir
vi
bhūti
bhir
lo
kān
imāṁs
tvaṁ
vy
āpya
ti
ṣṭha
si
10.16
ka
thaṁ
vi
dy
ām
ahaṁ
yo
gi
ṁs
tvāṁ
sa
dā
pa
ri
ci
nta
y
an
ke
ṣu
ke
ṣu
ca
bhāve
ṣu
ci
nty
o
si
bha
ga
van
ma
yā
10.17
vi
sta
re
ṇātma
no
yo
gaṁ
vi
bhūtiṁ
ca
ja
nārda
na
bhūy
aḥ
ka
tha
ya
tṛptir
hi
śṛṇva
to
nāsti
me
mṛtam
10.18
śrībha
ga
vān
uvāca
ha
nta
te
ka
tha
y
i
ṣy
āmi
di
vyā
hy
ātma
vi
bhūta
y
aḥ
prādhāny
a
taḥ
ku
ru
śre
ṣṭha
nāsty
anto
vi
sta
ra
sya
me
10.19
aham
ātmā
gu
ḍāke
śa
sa
rva
bhūtāśa
y
a
sthi
taḥ
aham
ādiś
ca
ma
dhy
aṁ
ca
bhūtānām
anta
eva
ca
10.20
ādi
ty
ānām
ahaṁ
vi
ṣṇur
jy
o
ti
ṣāṁ
ra
vir
aṁśu
mān
ma
rīcir
ma
ru
tām
asmi
na
kṣa
trāṇām
ahaṁ
śa
śī
10.21
ve
dānāṁ
sāma
ve
do
smi
de
vānām
asmi
vāsa
vaḥ
indri
y
āṇāṁ
ma
naś
cāsmi
bhūtānām
asmi
ce
ta
nā
10.22
ru
drāṇāṁ
śa
ṁka
raś
cāsmi
vi
tte
śo
ya
kṣa
ra
kṣa
sām
va
sūnāṁ
pāva
kaś
cāsmi
me
ruḥ
śi
kha
ri
ṇām
aham
10.23
pu
ro
dha
sāṁ
ca
mu
khy
aṁ
māṁ
vi
ddhi
pārtha
bṛha
spa
tim
se
nānīnām
ahaṁ
ska
ndaḥ
sa
ra
sām
asmi
sāga
raḥ
10.24
ma
ha
rṣīṇāṁ
bhṛgur
ahaṁ
gi
rām
asmy
ekam
akṣa
ram
ya
jñānāṁ
ja
pa
y
a
jño
smi
sthāva
rāṇāṁ
hi
māla
y
aḥ
10.25
aśva
tthaḥ
sa
rva
vṛkṣāṇāṁ
de
va
rṣīṇāṁ
ca
nāra
daḥ
ga
ndha
rvāṇāṁ
ci
tra
ra
thaḥ
si
ddhānāṁ
ka
pi
lo
mu
niḥ
10.26
ucca
i
ḥśra
va
sam
aśvānāṁ
vi
ddhi
mām
amṛto
dbha
vam
ai
rāva
taṁ
ga
je
ndrāṇāṁ
na
rāṇāṁ
ca
na
rādhi
pam
10.27
āy
u
dhānām
ahaṁ
va
jraṁ
dhe
nūnām
asmi
kāma
dhuk
pra
ja
naś
cāsmi
ka
nda
rpaḥ
sa
rpāṇām
asmi
vāsu
kiḥ
10.28
ana
ntaś
cāsmi
nāgānāṁ
va
ru
ṇo
yāda
sām
aham
pi
tṛṇām
ary
a
mā
cāsmi
ya
maḥ
sa
ṁy
a
ma
tām
aham
10.29
pra
hlādaś
cāsmi
da
i
ty
ānāṁ
kālaḥ
ka
la
y
a
tām
aham
mṛgāṇāṁ
ca
mṛge
ndro
haṁ
va
i
na
te
y
aś
ca
pa
kṣi
ṇām
10.30
pa
va
naḥ
pa
va
tām
asmi
rāmaḥ
śa
stra
bhṛtām
aham
jha
ṣāṇāṁ
ma
ka
raś
cāsmi
stro
ta
sām
asmi
jāhna
vī
10.31
sa
rgāṇām
ādir
antaś
ca
ma
dhy
aṁ
ca
i
vāham
arju
na
adhy
ātma
vi
dyā
vi
dy
ānāṁ
vādaḥ
pra
va
da
tām
aham
10.32
akṣa
rāṇām
akāro
smi
dva
ndvaḥ
sāmāsi
ka
sya
ca
aham
evākṣa
y
aḥ
kālo
dhātāhaṁ
vi
śva
to
mu
khaḥ
10.33
mṛty
uḥ
sa
rva
ha
raś
cāham
udbha
vaś
ca
bha
vi
ṣy
a
tām
kīrtiḥ
śrīr
vāk
ca
nārīṇāṁ
smṛtir
me
dhā
dhṛtiḥ
kṣa
mā
10.34
bṛha
tsāma
ta
thā
sāmnāṁ
gāy
a
trī
cha
nda
sām
aham
māsānāṁ
mārga
śīrṣo
ham
ṛtūnāṁ
ku
su
māka
raḥ
10.35
dy
u
taṁ
cha
la
y
a
tām
asmi
te
jas
te
ja
svi
nām
aham
ja
y
o
smi
vy
a
va
sāy
o
smi
sa
ttvaṁ
sa
ttva
va
tām
aham
10.36
vṛṣṇīnāṁ
vāsu
de
vo
smi
pāṇḍa
vānāṁ
dha
na
ṁja
y
aḥ
mu
nīnām
apy
ahaṁ
vy
āsaḥ
ka
vīnām
uśa
nā
ka
viḥ
10.37
da
ṇḍo
da
ma
y
a
tām
asmi
nītir
asmi
ji
gīṣa
tām
ma
u
naṁ
ca
i
vāsmi
gu
hy
ānāṁ
jñānaṁ
jñāna
va
tām
aham
10.38
yac
cāpi
sa
rva
bhūtānāṁ
bījaṁ
tad
aham
arju
na
na
tad
asti
vi
nā
yat
sy
ān
ma
yā
bhūtaṁ
ca
rāca
ram
10.39
nānto
sti
ma
ma
di
vy
ānāṁ
vi
bhūtīnāṁ
pa
ra
ṁta
pa
eṣa
tūdde
śa
taḥ
pro
kto
vi
bhūter
vi
sta
ro
ma
yā
10.40
yad
yad
vi
bhūti
mat
sa
ttvaṁ
śrīmad
ūrji
tam
eva
vā
tat
tad
evāva
ga
ccha
tvaṁ
ma
ma
te
jo
ṁśa
sa
ṁbha
vam
10.41
atha
vā
ba
hu
na
i
te
na
kiṁ
jñāte
na
ta
vārju
na
vi
ṣṭa
bhy
āham
idaṁ
kṛtsnam
ekāṁśe
na
sthi
to
ja
gat
10.42
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
11
arju
na
uvāca
ma
da
nu
gra
hāya
pa
ra
maṁ
gu
hy
am
adhy
ātma
sa
ṁjñi
tam
yat
tva
y
o
ktaṁ
va
cas
te
na
mo
ho
y
aṁ
vi
ga
to
ma
ma
11.1
bha
vāpy
a
y
au
hi
bhūtānāṁ
śru
tau
vi
sta
ra
śo
ma
yā
tva
ttaḥ
ka
ma
la
pa
trākṣa
māhātmy
am
api
cāvy
a
y
am
11.2
evam
etad
ya
thāttha
tvam
ātmānaṁ
pa
ra
me
śva
ra
dra
ṣṭum
icchāmi
te
rūpam
ai
śva
raṁ
pu
ru
ṣo
tta
ma
11.3
ma
ny
a
se
ya
di
tac
cha
ky
aṁ
ma
yā
dra
ṣṭum
iti
pra
bho
yo
ge
śva
ra
ta
to
me
tvaṁ
da
rśa
y
ātmānam
avy
a
y
am
11.4
śrībha
ga
vān
uvāca
pa
śya
me
pārtha
rūpāṇi
śa
ta
śo
tha
sa
ha
stra
śaḥ
nānāvi
dhāni
di
vy
āni
nānāva
rṇākṛtīni
ca
11.5
pa
śy
ādi
ty
ān
va
sūn
ru
drān
aśvi
nau
ma
ru
tas
ta
thā
ba
hūny
adṛṣṭa
pūrvāṇi
pa
śy
āśca
ry
āṇi
bhāra
ta
11.6
iha
i
ka
stham
ja
gat
kṛtsnaṁ
pa
śy
ādya
sa
ca
rāca
ram
ma
ma
de
he
gu
ḍāke
śa
yac
cāny
ad
dra
ṣṭum
iccha
si
11.7
na
tu
māṁ
śa
ky
a
se
dra
ṣṭum
ane
na
i
va
sva
ca
kṣu
ṣā
di
vy
aṁ
da
dāmi
te
ca
kṣuḥ
pa
śya
me
yo
gam
ai
śva
ram
11.8
sa
ñja
ya
uvāca
evam
uktvā
ta
to
rājan
ma
hāy
o
ge
śva
ro
ha
riḥ
da
rśa
y
āmāsa
pārthāya
pa
ra
maṁ
rūpam
ai
śva
ram
11.9
ane
ka
va
ktra
na
y
a
nam
ane
kādbhu
ta
da
rśa
nam
ane
ka
di
vy
ābha
ra
ṇaṁ
di
vy
āne
ko
dy
a
tāy
u
dham
11.10
di
vy
a
māly
āmba
ra
dha
raṁ
di
vy
a
ga
ndhānu
le
pa
nam
sa
rvāśca
ry
a
ma
y
aṁ
de
vam
ana
ntaṁ
vi
śva
to
mu
kham
11.11
di
vi
sūry
a
sa
ha
stra
sya
bha
ved
yu
ga
pad
utthi
tā
ya
di
bhāḥ
sa
dṛśī
sā
sy
ād
bhāsas
ta
sya
ma
hātma
naḥ
11.12
ta
tra
i
ka
sthaṁ
ja
gat
kṛtsnaṁ
pra
vi
bha
ktam
ane
ka
dhā
apa
śy
ad
de
va
de
va
sya
śa
rīre
pāṇḍa
vas
ta
dā
11.13
ta
taḥ
sa
vi
sma
y
āvi
ṣṭo
hṛṣṭa
ro
mā
dha
na
ṁja
y
aḥ
pra
ṇa
mya
śi
ra
sā
de
vaṁ
kṛtāñja
lir
abhāṣa
ta
11.14
:
:
arju
na
uvāca
pa
śy
āmi
de
vāṁs
ta
va
de
va
de
he
sa
rvāṁs
ta
thā
bhūta
vi
śe
ṣa
sa
ṁghān
bra
hmāṇam
īśaṁ
ka
ma
lāsa
na
sthaṁ
ṛṣīṁś
ca
sa
rvān
ura
gāṁś
ca
di
vy
ān
11.15
:
:
ane
ka
bāhūda
ra
va
ktra
ne
traṁ
pa
śy
āmi
tvāṁ
sa
rva
to
na
nta
rūpam
nāntaṁ
na
ma
dhy
aṁ
na
pu
nas
ta
vādiṁ
pa
śy
āmi
vi
śve
śva
ra
vi
śva
rūpa
11.16
:
:
ki
rīṭi
naṁ
ga
di
naṁ
ca
kri
ṇaṁ
ca
te
jo
rāśiṁ
sa
rva
to
dīpti
ma
ntam
pa
śy
āmi
tvāṁ
du
rni
rīkṣy
aṁ
sa
ma
ntād
dīptāna
lārka
dy
u
tim
apra
me
y
am
11.17
:
:
tvam
akṣa
raṁ
pa
ra
maṁ
ve
di
ta
vy
aṁ
tvam
asya
vi
śva
sya
pa
raṁ
ni
dhānam
tvam
avy
a
y
aḥ
śāśva
ta
dha
rma
go
ptā
sa
nāta
nas
tvaṁ
pu
ru
ṣo
ma
to
me
11.18
:
:
anādi
ma
dhy
āntam
ana
nta
vīry
am
ana
nta
bāhuṁ
śa
śi
sūry
a
ne
tram
pa
śy
āmi
tvāṁ
dīpta
hu
tāśa
va
ktraṁ
sva
te
ja
sā
vi
śvam
idaṁ
ta
pa
ntam
11.19
:
:
dy
āvāpṛthi
vy
or
idam
anta
raṁ
hi
vy
āptaṁ
tva
y
a
i
ke
na
di
śaś
ca
sa
rvāḥ
dṛṣṭvādbhu
taṁ
ru
pam
ugraṁ
ta
ve
daṁ
lo
ka
tra
y
aṁ
pra
vy
a
thi
taṁ
ma
hātman
11.20
:
:
amī
hi
tvāṁ
su
ra
sa
ṁghā
vi
śa
nti
ke
cid
bhītāḥ
prāñja
la
yo
gṛṇa
nti
sva
stīty
uktvā
ma
ha
rṣi
si
ddha
sa
ṁghāḥ
stu
va
nti
tvāṁ
stu
ti
bhiḥ
pu
ṣka
lābhiḥ
11.21
:
:
ru
drādi
tyā
va
sa
vo
ye
ca
sādhyā
vi
śve
śvi
nau
ma
ru
taś
co
ṣma
pāś
ca
ga
ndha
rva
y
a
kṣāsu
ra
si
ddha
sa
ṁghā
vīkṣa
nte
tvāṁ
vi
smi
tāś
ca
i
va
sa
rve
11.22
:
:
rūpaṁ
ma
hat
te
ba
hu
va
ktra
ne
traṁ
ma
hābāho
ba
hu
bāhūru
pādam
ba
hūda
raṁ
ba
hu
da
ñṣṭrāka
rālaṁ
dṛṣṭvā
lo
kāḥ
pra
vy
a
thi
tās
ta
thāham
11.23
:
:
na
bha
ḥspṛśaṁ
dīptam
ane
ka
va
rṇaṁ
vy
āttāna
naṁ
dīpta
vi
śāla
ne
tram
dṛṣṭvā
hi
tvāṁ
pra
vy
a
thi
tānta
rātmā
dhṛtiṁ
na
vi
ndāmi
śa
maṁ
ca
vi
ṣṇo
11.24
:
:
da
ṁṣṭrāka
rālāni
ca
te
mu
khāni
dṛṣṭva
i
va
kālāna
la
sa
ṁni
bhāni
di
śo
na
jāne
na
la
bhe
ca
śa
rma
pra
sīda
de
ve
śa
ja
ga
nni
vāsa
11.25
:
:
amī
ca
tvāṁ
dhṛta
rāṣṭra
sya
pu
trāḥ
sa
rve
sa
ha
i
vāva
ni
pāla
sa
ṁgha
iḥ
bhīṣmo
dro
ṇaḥ
sūta
pu
tras
ta
thāsau
sa
hāsma
dīy
a
ir
api
yo
dha
mu
khy
a
iḥ
11.26
:
:
va
ktrāṇi
te
tva
ra
māṇā
vi
śa
nti
da
ṁṣṭrāka
rālāni
bha
y
āna
kāni
ke
cid
vi
la
gnā
da
śa
nānta
re
ṣu
sa
ṁdṛśy
a
nte
cūrṇi
ta
ir
utta
māṅga
iḥ
11.27
:
:
ya
thā
na
dīnāṁ
ba
ha
vo
mbu
ve
gāḥ
sa
mu
dram
evābhi
mu
khā
dra
va
nti
ta
thā
ta
vāmī
na
ra
lo
ka
vīrā
vi
śa
nti
va
ktrāṇy
abhi
vi
jva
la
nti
11.28
:
:
ya
thā
pra
dīptaṁ
jva
la
naṁ
pa
ta
ṅgā
vi
śa
nti
nāśāya
sa
mṛddha
ve
gāḥ
ta
tha
i
va
nāśāya
vi
śa
nti
lo
kās
ta
vāpi
va
ktrāṇi
sa
mṛddha
ve
gāḥ
11.29
:
:
le
li
hy
a
se
gra
sa
mānaḥ
sa
ma
ntāl
lo
kān
sa
ma
grān
va
da
na
ir
jva
la
dbhiḥ
te
jo
bhir
āpūrya
ja
gat
sa
ma
graṁ
bhāsas
ta
vo
grāḥ
pra
ta
pa
nti
vi
ṣṇo
11.30
:
:
ākhy
āhi
me
ko
bha
vān
ugra
rūpo
na
mo
stu
te
de
va
va
ra
pra
sīda
vi
jñātum
icchāmi
bha
va
ntam
ādy
aṁ
na
hi
pra
jānāmi
ta
va
pra
vṛttim
11.31
:
:
śrībha
ga
vān
uvāca
kālo
smi
lo
ka
kṣa
y
a
kṛt
pra
vṛddho
lo
kān
sa
māha
rtum
iha
pra
vṛttaḥ
ṛte
pi
tvāṁ
na
bha
vi
ṣy
a
nti
sa
rve
ye
va
sthi
tāḥ
pra
ty
a
nīke
ṣu
yo
dhāḥ
11.32
:
:
ta
smāt
tvam
utti
ṣṭha
ya
śo
la
bha
sva
ji
tvā
śa
trūn
bhu
ṅkṣva
rājy
aṁ
sa
mṛddham
ma
y
a
i
va
i
te
ni
ha
tāḥ
pūrvam
eva
ni
mi
tta
mātraṁ
bha
va
sa
vy
a
sācin
11.33
:
:
dro
ṇaṁ
ca
bhīṣmaṁ
ca
ja
y
a
dra
thaṁ
ca
ka
rṇaṁ
ta
thāny
ān
api
yo
dha
vīrān
ma
yā
ha
tāṁs
tvaṁ
ja
hi
mā
vy
a
thi
ṣṭhā
yu
dhy
a
sva
je
tāsi
ra
ṇe
sa
pa
tnān
11.34
:
:
sa
ñja
ya
uvāca
etac
chru
tvā
va
ca
naṁ
ke
śa
va
sya
kṛtāñja
lir
ve
pa
mānaḥ
ki
rīṭī
na
ma
skṛtvā
bhūya
evāha
kṛṣṇaṁ
sa
ga
dga
daṁ
bhīta
bhītaḥ
pra
ṇa
mya
11.35
:
:
arju
na
uvāca
sthāne
hṛṣīke
śa
ta
va
pra
kīrtyā
ja
gat
pra
hṛṣy
a
ty
anu
ra
jy
a
te
ca
ra
kṣāṁsi
bhītāni
di
śo
dra
va
nti
sa
rve
na
ma
sy
a
nti
ca
si
ddha
sa
ṁghāḥ
11.36
:
:
ka
smāc
ca
te
na
na
me
ran
ma
hātman
ga
rīy
a
se
bra
hma
ṇo
py
ādi
ka
rtre
ana
nta
de
ve
śa
ja
ga
nni
vāsa
tvam
akṣa
raṁ
sad
asat
ta
tpa
raṁ
yat
11.37
:
:
tvam
ādi
de
vaḥ
pu
ru
ṣaḥ
pu
rāṇas
tvam
asya
vi
śva
sya
pa
raṁ
ni
dhānam
ve
ttāsi
ve
dy
aṁ
ca
pa
raṁ
ca
dhāma
tva
yā
ta
taṁ
vi
śvam
ana
nta
rūpa
11.38
:
:
vāy
ur
ya
mo
gnir
va
ru
ṇaḥ
śa
śāṅkaḥ
pra
jāpa
tis
tvaṁ
pra
pi
tāma
haś
ca
na
mo
na
mas
te
stu
sa
ha
stra
kṛtvaḥ
pu
naś
ca
bhūy
o
pi
na
mo
na
mas
te
11.39
:
:
na
maḥ
pu
ra
stād
atha
pṛṣṭha
tas
te
na
mo
stu
te
sa
rva
ta
eva
sa
rva
ana
nta
vīry
āmi
ta
vi
kra
mas
tvaṁ
sa
rvaṁ
sa
māpno
ṣi
ta
to
si
sa
rvaḥ
11.40
:
:
sa
khe
ti
ma
tvā
pra
sa
bhaṁ
yad
uktaṁ
he
kṛṣṇa
he
yāda
va
he
sa
khe
ti
ajāna
tā
ma
hi
mānaṁ
ta
ve
daṁ
ma
yā
pra
mādāt
pra
ṇa
y
e
na
vāpi
11.41
:
:
yac
cāva
hāsārtham
asa
tkṛto
si
vi
hāra
śa
y
y
āsa
na
bho
ja
ne
ṣu
eko
tha
vāpy
acy
u
ta
ta
tsa
ma
kṣaṁ
tat
kṣāma
ye
tvām
aham
apra
me
y
am
11.42
:
:
pi
tāsi
lo
ka
sya
ca
rāca
ra
sya
tvam
asya
pūjy
aś
ca
gu
rur
ga
rīy
ān
na
tva
tsa
mo
sty
abhy
a
dhi
kaḥ
ku
to
nyo
lo
ka
tra
y
e
py
apra
ti
ma
pra
bhāva
11.43
:
:
ta
smāt
pra
ṇa
mya
pra
ṇi
dhāya
kāy
aṁ
pra
sāda
ye
tvām
aham
īśam
īḍy
am
pi
te
va
pu
tra
sya
sa
khe
va
sa
khy
uḥ
pri
y
aḥ
pri
y
āy
ārha
si
de
va
so
ḍhum
11.44
:
:
adṛṣṭa
pūrvaṁ
hṛṣi
to
smi
dṛṣṭvā
bha
y
e
na
ca
pra
vy
a
thi
taṁ
ma
no
me
tad
eva
me
da
rśa
ya
de
va
rūpaṁ
pra
sīda
de
ve
śa
ja
ga
nni
vāsa
11.45
:
:
ki
rīṭi
naṁ
ga
di
naṁ
ca
kra
ha
staṁ
icchāmi
tvāṁ
dra
ṣṭum
ahaṁ
ta
tha
i
va
te
na
i
va
rūpe
ṇa
ca
tu
rbhu
je
na
sa
ha
stra
bāho
bha
va
vi
śva
mūrte
11.46
:
:
śrībha
ga
vān
uvāca
ma
yā
pra
sa
nne
na
ta
vārju
ne
daṁ
rūpaṁ
pa
raṁ
da
rśi
tam
ātma
y
o
gāt
te
jo
ma
y
aṁ
vi
śvam
ana
ntam
ādy
aṁ
yan
me
tva
da
ny
e
na
na
dṛṣṭa
pūrvam
11.47
:
:
na
ve
da
ya
jñādhy
a
y
a
na
ir
na
dāna
iḥ
na
ca
kri
y
ābhir
na
ta
po
bhir
ugra
iḥ
eva
ṁrūpaḥ
śa
kya
ahaṁ
nṛlo
ke
dra
ṣṭuṁ
tva
da
ny
e
na
ku
ru
pra
vīra
11.48
:
:
mā
te
vy
a
thā
mā
ca
vi
mūḍha
bhāvo
dṛṣṭvā
rūpaṁ
gho
ram
īdṛṅ
ma
me
dam
vy
a
pe
ta
bhīḥ
prīta
ma
nāḥ
pu
nas
tvaṁ
tad
eva
me
rūpam
idaṁ
pra
pa
śya
11.49
:
:
sa
ñja
ya
uvāca
ity
arju
naṁ
vāsu
de
vas
ta
tho
ktvā
sva
kaṁ
rūpaṁ
da
rśa
y
ām
āsa
bhūy
aḥ
āśvāsa
y
ām
āsa
ca
bhītam
enaṁ
bhūtvā
pu
naḥ
sa
u
my
a
va
pur
ma
hātmā
11.50
arju
na
uvāca
dṛṣṭve
daṁ
mānu
ṣaṁ
rūpaṁ
ta
va
sa
u
my
aṁ
ja
nārda
na
idānīm
asmi
sa
ṁvṛttaḥ
sa
ce
tāḥ
pra
kṛtiṁ
ga
taḥ
11.51
śrībha
ga
vān
uvāca
su
du
rda
rśam
idaṁ
rūpaṁ
dṛṣṭvān
asi
yan
ma
ma
de
vā
apy
asya
rūpa
sya
ni
ty
aṁ
da
rśa
na
kāṅkṣi
ṇaḥ
11.52
nāhaṁ
ve
da
ir
na
ta
pa
sā
na
dāne
na
na
ce
jy
a
yā
śa
kya
eva
ṁvi
dho
dra
ṣṭuṁ
dṛṣṭa
vān
asi
māṁ
ya
thā
11.53
bha
ktyā
tv
ana
ny
a
yā
śa
kya
aham
eva
ṁvi
dho
rju
na
jñātuṁ
dra
ṣṭuṁ
ca
ta
ttve
na
pra
ve
ṣṭuṁ
ca
pa
ra
ṁta
pa
11.54
ma
tka
rma
kṛn
ma
tpa
ra
mo
ma
dbha
ktaḥ
sa
ṅga
va
rji
taḥ
ni
rva
i
raḥ
sa
rva
bhūte
ṣu
yaḥ
sa
mām
eti
pāṇḍa
va
11.55
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%gi
ta
cha
pter
12
arju
na
uvāca
evaṁ
sa
ta
ta
y
u
ktā
ye
bha
ktās
tvāṁ
pa
ry
u
pāsa
te
ye
cāpy
akṣa
ram
avy
a
ktaṁ
te
ṣāṁ
ke
yo
ga
vi
tta
māḥ
12.1
śrībha
ga
vān
uvāca
ma
yy
āve
śya
ma
no
ye
māṁ
ni
ty
a
y
u
ktā
upāsa
te
śra
ddha
yā
pa
ra
y
o
pe
tāḥ
te
me
yu
kta
ta
mā
ma
tāḥ
12.2
ye
tv
akṣa
ram
ani
rde
śy
aṁ
avy
a
ktaṁ
pa
ry
u
pāsa
te
sa
rva
tra
gam
aci
nty
aṁ
ca
kūṭa
sthaṁ
aca
laṁ
dhru
vam
12.3
sa
ṁni
y
a
my
e
ndri
y
a
grāmaṁ
sa
rva
tra
sa
ma
bu
ddha
y
āḥ
te
prāpnu
va
nti
mām
eva
sa
rva
bhūta
hi
te
ra
tāḥ
12.4
kle
śo
dhi
ka
ta
ras
te
ṣāṁ
avy
a
ktāsa
kta
ce
ta
sām
avy
a
ktā
hi
ga
tir
du
ḥkhaṁ
de
ha
va
dbhir
avāpy
a
te
12.5
ye
tu
sa
rvāṇi
ka
rmāṇi
ma
yi
sa
ṁny
a
sya
ma
tpa
raḥ
ana
ny
e
na
i
va
yo
ge
na
māṁ
dhy
āy
a
nta
upāsa
te
12.6
te
ṣāṁ
ahaṁ
sa
mu
ddha
rtā
mṛty
u
sa
ṁsāra
sāga
rāt
bha
vāmi
na
ci
rāt
pārtha
ma
yy
āve
śi
ta
ce
ta
sām
12.7
ma
yy
eva
ma
na
ādha
tsva
ma
yi
bu
ddhiṁ
ni
ve
śa
ya
ni
va
si
ṣy
a
si
ma
yy
eva
ata
ūrdhvaṁ
na
sa
ṁśa
y
aḥ
12.8
atha
ci
ttaṁ
sa
mādhātuṁ
na
śa
kno
ṣi
ma
yi
sthi
ram
abhy
āsa
y
o
ge
na
ta
to
mām
ichāptuṁ
dha
na
ṁja
ya
12.9
abhy
āse
py
asa
ma
rtho
si
ma
tka
rma
pa
ra
mo
bha
va
ma
da
rtham
api
ka
rmāṇi
ku
rvan
si
ddhim
avāpsy
a
si
12.10
atha
i
tad
apy
aśa
kto
si
ka
rtuṁ
ma
dy
o
gam
āśri
taḥ
sa
rva
ka
rma
pha
la
ty
āgaṁ
ta
taḥ
ku
ru
ya
tātma
vān
12.11
śre
yo
hi
jñānam
abhy
āsāj
jñānād
dhy
ānaṁ
vi
śi
ṣy
a
te
dhy
ānāt
ka
rma
pha
la
ty
āgas
ty
āgāc
chāntir
ana
nta
ram
12.12
adve
ṣṭā
sa
rva
bhūtānāṁ
ma
i
traḥ
ka
ru
ṇa
eva
ca
ni
rma
mo
ni
ra
ha
ṁkāraḥ
sa
ma
du
ḥkha
su
khaḥ
kṣa
mī
12.13
sa
ṁtu
ṣṭaḥ
sa
ta
taṁ
yo
gī
ya
tātmā
dṛḍha
ni
śca
y
aḥ
ma
yy
arpi
ta
ma
no
bu
ddhir
yo
ma
dbha
ktaḥ
sa
me
pri
y
aḥ
12.14
ya
smān
no
dvi
ja
te
lo
ko
lo
kān
no
dvi
ja
te
ca
yaḥ
ha
rṣāma
rṣa
bha
y
o
dve
ga
ir
mu
kto
yaḥ
sa
ca
me
pri
y
aḥ
12.15
ana
pe
kṣaḥ
śu
cir
da
kṣa
udāsīno
ga
ta
vy
a
thaḥ
sa
rvāra
mbha
pa
ri
ty
āgī
yo
ma
dbha
ktaḥ
sa
me
pri
y
aḥ
12.16
yo
na
hṛṣy
a
ti
na
dve
ṣṭi
na
śo
ca
ti
na
kāṅkṣa
ti
śu
bhāśu
bha
pa
ri
ty
āgī
bha
kti
mān
yaḥ
sa
me
pri
y
aḥ
12.17
sa
maḥ
śa
trau
ca
mi
tre
ca
ta
thā
mānāpa
māna
y
oḥ
śīto
ṣṇa
su
kha
du
ḥkhe
ṣu
sa
maḥ
sa
ṅga
vi
va
rji
taḥ
12.18
tu
ly
a
ni
ndāstu
tir
ma
u
nī
sa
ṁtu
ṣṭo
ye
na
ke
na
cit
ani
ke
taḥ
sthi
ra
ma
tir
bha
kti
mān
me
pri
yo
na
raḥ
12.19
ye
tu
dha
rmy
āmṛtam
idaṁ
ya
tho
ktaṁ
pa
ry
u
pāsa
te
śra
dda
dhānā
ma
tpa
ra
mā
bha
ktās
te
tīva
me
pri
y
āḥ
12.20
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
13
śrībha
ga
vān
uvāca
idaṁ
śa
rīraṁ
ka
u
nte
ya
kṣe
tram
ity
abhi
dhīy
a
te
etad
yo
ve
tti
taṁ
prāhuḥ
kṣe
tra
jña
iti
ta
dvi
daḥ
13.1
kṣe
tra
jñaṁ
cāpi
māṁ
vi
ddhi
sa
rva
kṣe
tre
ṣu
bhāra
ta
kṣe
tra
kṣe
tra
jña
y
or
jñānaṁ
yat
taj
jñānaṁ
ma
taṁ
ma
ma
13.2
tat
kṣe
traṁ
yac
ca
yādṛk
ca
ya
dvi
kāri
ya
taś
ca
yat
sa
ca
yo
ya
tpra
bhāvaś
ca
tat
sa
māse
na
me
śṛṇu
13.3
ṛṣi
bhir
ba
hu
dhā
gītaṁ
cha
ndo
bhir
vi
vi
dha
iḥ
pṛthak
bra
hma
sūtra
pa
da
iś
ca
i
va
he
tu
ma
dbhir
vi
ni
ści
ta
iḥ
13.4
ma
hābhūtāny
aha
ṁkāro
bu
ddhir
avy
a
ktam
eva
ca
indri
y
āṇi
da
śa
i
kaṁ
ca
pa
ñca
ce
ndri
y
a
go
ca
rāḥ
13.5
icchā
dve
ṣaḥ
su
khaṁ
du
ḥkhaṁ
sa
ṁghātaś
ce
ta
nā
dhṛtiḥ
etat
kṣe
traṁ
sa
māse
na
sa
vi
kāram
udāhṛtam
13.6
amāni
tvam
ada
mbhi
tvam
ahi
ṁsā
kṣāntir
ārja
vam
ācāry
o
pāsa
naṁ
śa
u
caṁ
stha
i
ry
am
ātma
vi
ni
gra
haḥ
13.7
indri
y
ārthe
ṣu
va
i
rāgy
am
ana
ha
ṁkāra
eva
ca
ja
nma
mṛty
u
ja
rāvy
ādhi
du
ḥkha
do
ṣānu
da
rśa
nam
13.8
asa
ktir
ana
bhi
ṣva
ṅgaḥ
pu
tra
dāra
gṛhādi
ṣu
ni
ty
aṁ
ca
sa
ma
ci
tta
tvam
iṣṭāni
ṣṭo
pa
pa
tti
ṣu
13.9
ma
yi
cāna
ny
a
y
o
ge
na
bha
ktir
avy
a
bhi
cāri
ṇī
vi
vi
kta
de
śa
se
vi
tvam
ara
tir
ja
na
sa
ṁsa
di
13.10
adhy
ātma
jñāna
ni
ty
a
tvaṁ
ta
ttva
jñānārtha
da
rśa
nam
etaj
jñānam
iti
pro
ktam
ajñānaṁ
yad
ato
ny
a
thā
13.11
jñe
y
aṁ
yat
tat
pra
va
kṣy
āmi
yaj
jñātvāmṛtam
aśnu
te
anādi
mat
pa
raṁ
bra
hma
na
sat
tan
nāsad
ucy
a
te
13.12
sa
rva
taḥ
pāṇi
pādaṁ
tat
sa
rva
to
kṣi
śi
ro
mu
kham
sa
rva
taḥ
śru
ti
mal
lo
ke
sa
rvam
āvṛtya
ti
ṣṭha
ti
13.13
sa
rve
ndri
y
a
gu
ṇābhāsaṁ
sa
rve
ndri
y
a
vi
va
rji
tam
asa
ktaṁ
sa
rva
bhṛc
ca
i
va
ni
rgu
ṇaṁ
gu
ṇa
bho
ktṛ
ca
13.14
ba
hir
antaś
ca
bhūtānām
aca
raṁ
ca
ram
eva
ca
sūkṣma
tvāt
tad
avi
jñe
y
aṁ
dūra
sthaṁ
cānti
ke
ca
tat
13.15
avi
bha
ktaṁ
ca
bhūte
ṣu
vi
bha
ktam
iva
ca
sthi
tam
bhūta
bha
rtṛ
ca
taj
jñe
y
aṁ
gra
si
ṣṇu
pra
bha
vi
ṣṇu
ca
13.16
jy
o
ti
ṣām
api
taj
jy
o
tis
ta
ma
saḥ
pa
ram
ucy
a
te
jñānaṁ
jñe
y
aṁ
jñāna
ga
my
aṁ
hṛdi
sa
rva
sya
vi
ṣṭhi
tam
13.17
iti
kṣe
traṁ
ta
thā
jñānaṁ
jñe
y
aṁ
co
ktaṁ
sa
nāsa
taḥ
ma
dbha
kta
etad
vi
jñāya
ma
dbhāvāy
o
pa
pa
dy
a
te
13.18
pra
kṛtiṁ
pu
ru
ṣaṁ
ca
i
va
vi
ddhy
anādi
ubhāv
api
vi
kārāñś
ca
gu
ṇāṁś
ca
i
va
vi
ddhi
pra
kṛti
sa
ṁbha
vān
13.19
kārya
kāra
ṇa
ka
rtṛtve
he
tuḥ
pra
kṛtir
ucy
a
te
pu
ru
ṣaḥ
su
kha
du
ḥkhānāṁ
bho
ktṛtve
he
tur
ucy
a
te
13.20
‌
pu
ru
ṣaḥ
pra
kṛti
stho
hi
bhu
ṅkte
pra
kṛti
jān
gu
ṇān
kāra
ṇaṁ
gu
ṇa
sa
ṅgo
sya
sa
da
sa
dy
o
ni
ja
nma
su
13.21
upa
dra
ṣṭānu
ma
ntā
ca
bha
rtā
bho
ktā
ma
he
śva
raḥ
pa
ra
mātme
ti
cāpy
u
kto
de
he
smin
pu
ru
ṣaḥ
pa
raḥ
13.22
ya
evaṁ
ve
tti
pu
ru
ṣaṁ
pra
kṛtiṁ
ca
gu
ṇa
iḥ
sa
ha
sa
rva
thā
va
rta
māno
pi
na
sa
bhūy
o
bhi
jāy
a
te
13.23
dhy
āne
nātma
ni
pa
śy
a
nti
ke
cid
ātmānam
ātma
nā
anye
sāṁkhy
e
na
yo
ge
na
ka
rma
y
o
ge
na
cāpa
re
13.24
anye
tv
evam
ajāna
ntaḥ
śru
tvāny
e
bhya
upāsa
te
te
pi
cāti
ta
ra
nty
eva
mṛty
uṁ
śru
ti
pa
rāy
a
ṇāḥ
13.25
yāvat
sa
ṁjāy
a
te
ki
ṁcit
sa
ttvaṁ
sthāva
ra
ja
ṅga
mam
kṣe
tra
kṣe
tra
jña
sa
ṁy
o
gāt
tad
vi
ddhi
bha
ra
ta
rṣa
bha
13.26
sa
maṁ
sa
rve
ṣu
bhūte
ṣu
ti
ṣṭha
ntaṁ
pa
ra
me
śva
ram
vi
na
śy
a
tsv
avi
na
śy
a
ntaṁ
yaḥ
pa
śy
a
ti
sa
pa
śy
a
ti
13.27
sa
maṁ
pa
śy
an
hi
sa
rva
tra
sa
ma
va
sthi
tam
īśva
ram
na
hi
na
sty
ātma
nātmānaṁ
ta
to
yāti
pa
rāṁ
ga
tim
13.28
pra
kṛty
a
i
va
ca
ka
rmāṇi
kri
y
a
māṇāni
sa
rva
śaḥ
yaḥ
pa
śy
a
ti
ta
thātmānam
aka
rtāraṁ
sa
pa
śy
a
ti
13.29
ya
dā
bhūta
pṛtha
gbhāvam
eka
stham
anu
pa
śy
a
ti
ta
ta
eva
ca
vi
stāraṁ
bra
hma
sa
ṁpa
dy
a
te
ta
dā
13.30
anādi
tvān
ni
rgu
ṇa
tvāt
pa
ra
mātmāy
am
avy
a
y
aḥ
śa
rīra
stho
pi
ka
u
nte
ya
na
ka
ro
ti
na
li
py
a
te
13.31
ya
thā
sa
rva
ga
taṁ
sa
u
kṣmy
ād
ākāśaṁ
no
pa
li
py
a
te
sa
rva
trāva
sthi
to
de
he
ta
thātmā
no
pa
li
py
a
te
13.32
ya
thā
pra
kāśa
y
a
ty
ekaḥ
kṛtsnaṁ
lo
kam
imaṁ
ra
viḥ
kṣe
traṁ
kṣe
trī
ta
thā
kṛtsnaṁ
pra
kāśa
y
a
ti
bhāra
ta
13.33
kṣe
tra
kṣe
tra
jña
y
or
evam
anta
raṁ
jñāna
ca
kṣu
ṣā
bhūta
pra
kṛti
mo
kṣaṁ
ca
ye
vi
dur
yānti
te
pa
ram
13.34
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
14
śrībha
ga
vān
uvāca
pa
raṁ
bhūy
aḥ
pra
va
kṣy
āmi
jñānānāṁ
jñānam
utta
mam
yaj
jñātvā
mu
na
y
aḥ
sa
rve
pa
rāṁ
si
ddhim
ito
ga
tāḥ
14.1
idaṁ
jñānam
upāśri
tya
ma
ma
sādha
rmy
am
āga
tāḥ
sa
rge
pi
no
pa
jāy
a
nte
pra
la
ye
na
vy
a
tha
nti
ca
14.2
ma
ma
yo
nir
ma
had
bra
hma
ta
smin
ga
rbhaṁ
da
dhāmy
aham
sa
ṁbha
vaḥ
sa
rva
bhūtānāṁ
ta
to
bha
va
ti
bhāra
ta
14.3
sa
rva
y
o
ni
ṣu
ka
u
nte
ya
mūrta
y
aḥ
sa
ṁbha
va
nti
yāḥ
tāsāṁ
bra
hma
ma
had
yo
nir
ahaṁ
bīja
pra
daḥ
pi
tā
14.4
sa
ttvaṁ
ra
jas
ta
ma
iti
gu
ṇāḥ
pra
kṛti
sa
mbha
vāḥ
ni
ba
dhna
nti
ma
hābāho
de
he
de
hi
nam
avy
a
y
am
14.5
ta
tra
sa
ttvaṁ
ni
rma
la
tvāt
pra
kāśa
kam
anāma
y
am
su
kha
sa
ṅge
na
ba
dhnāti
jñāna
sa
ṅge
na
cāna
gha
14.6
ra
jo
rāgātma
kaṁ
vi
ddhi
tṛṣṇāsa
ṅga
sa
mu
dbha
vam
tan
ni
ba
dhnāti
ka
u
nte
ya
ka
rma
sa
ṅge
na
de
hi
nam
14.7
ta
mas
tv
ajñāna
jaṁ
vi
ddhi
mo
ha
naṁ
sa
rva
de
hi
nām
pra
mādāla
sy
a
ni
drābhis
tan
ni
ba
dhnāti
bhāra
ta
14.8
sa
ttvaṁ
su
khe
sa
ṁja
y
a
ti
ra
jaḥ
ka
rma
ṇi
bhāra
ta
jñānam
āvṛtya
tu
ta
maḥ
pra
māde
sa
ṁja
y
a
ty
uta
14.9
ra
jas
ta
maś
cābhi
bhūya
sa
ttvaṁ
bha
va
ti
bhāra
ta
ra
jaḥ
sa
ttvaṁ
ta
maś
ca
i
va
ta
maḥ
sa
ttvaṁ
ra
jas
ta
thā
14.10
sa
rva
dvāre
ṣu
de
he
smin
pra
kāśa
upa
jāy
a
te
jñānaṁ
ya
dā
ta
dā
vi
dy
ād
vi
vṛddhaṁ
sa
ttvam
ity
uta
14.11
lo
bhaḥ
pra
vṛttir
āra
mbhaḥ
ka
rma
ṇām
aśa
maḥ
spṛhā
ra
ja
sy
etāni
jāy
a
nte
vi
vṛddhe
bha
ra
ta
rṣa
bha
14.12
apra
kāśo
pra
vṛttiś
ca
pra
mādo
mo
ha
eva
ca
ta
ma
sy
etāni
jāy
a
nte
vi
vṛddhe
ku
ru
na
nda
na
14.13
ya
dā
sa
ttve
pra
vṛddhe
tu
pra
la
y
aṁ
yāti
de
ha
bhṛt
ta
do
tta
ma
vi
dāṁ
lo
kān
ama
lān
pra
ti
pa
dy
a
te
14.14
ra
ja
si
pra
la
y
aṁ
ga
tvā
ka
rma
sa
ṅgi
ṣu
jāy
a
te
ta
thā
pra
līnas
ta
ma
si
mūḍha
y
o
ni
ṣu
jāy
a
te
14.15
ka
rma
ṇaḥ
su
kṛta
sy
āhuḥ
sāttvi
kaṁ
ni
rma
laṁ
pha
lam
ra
ja
sas
tu
pha
laṁ
du
ḥkham
ajñānaṁ
ta
ma
saḥ
pha
lam
14.16
sa
ttvāt
sa
ṁjāy
a
te
jñānaṁ
ra
ja
so
lo
bha
eva
ca
pra
māda
mo
hau
ta
ma
so
bha
va
to
jñānam
eva
ca
14.17
ūrdhvaṁ
ga
ccha
nti
sa
ttva
sthā
ma
dhye
ti
ṣṭha
nti
rāja
sāḥ
ja
gha
ny
a
gu
ṇa
vṛtti
sthā
adho
ga
cchha
nti
tāma
sāḥ
14.18
nāny
aṁ
gu
ṇe
bhy
aḥ
ka
rtāraṁ
ya
dā
dra
ṣṭānu
pa
śy
a
ti
gu
ṇe
bhy
aś
ca
pa
raṁ
ve
tti
ma
dbhāvaṁ
so
dhi
ga
cchha
ti
14.19
gu
ṇān
etān
atītya
trīn
de
hī
de
ha
sa
mu
dbha
vān
ja
nma
mṛty
u
ja
rādu
ḥkha
ir
vi
mu
kto
mṛtam
aśnu
te
14.20
arju
na
uvāca
ka
ir
li
ṅga
is
trīn
gu
ṇān
etān
atīto
bha
va
ti
pra
bho
ki
mācāraḥ
ka
thaṁ
ca
i
tāṁs
trīn
gu
ṇān
ati
va
rta
te
14.21
śrībha
ga
vān
uvāca
pra
kāśaṁ
ca
pra
vṛttiṁ
ca
mo
ham
eva
ca
pāṇḍa
va
na
dve
ṣṭi
sa
ṁpra
vṛttāni
na
ni
vṛttāni
kāṅkṣa
ti
14.22
udāsīna
vad
āsīno
gu
ṇa
ir
yo
na
vi
cāly
a
te
gu
ṇā
va
rta
nta
ity
eva
yo
va
ti
ṣṭha
ti
ne
ṅga
te
14.23
sa
ma
du
ḥkha
su
khaḥ
sva
sthaḥ
sa
ma
lo
ṣṭāśma
kāñca
naḥ
tu
ly
a
pri
y
āpri
yo
dhīras
tu
ly
a
ni
ndātma
sa
ṁstu
tiḥ
14.24
mānāpa
māna
y
os
tu
ly
as
tu
lyo
mi
trāri
pa
kṣa
y
oḥ
sa
rvāra
mbha
pa
ri
ty
āgī
gu
ṇātītaḥ
sa
ucy
a
te
14.25
māṁ
ca
yo
vy
a
bhi
cāre
ṇa
bha
kti
y
o
ge
na
se
va
te
sa
gu
ṇān
sa
ma
tīty
a
i
tān
bra
hma
bhūy
āya
ka
lpa
te
14.26
bra
hma
ṇo
hi
pra
ti
ṣṭhāham
amṛta
sy
āvy
a
y
a
sya
ca
śāśva
ta
sya
ca
dha
rma
sya
su
kha
sy
a
i
kānti
ka
sya
ca
14.27
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
15
śrībha
ga
vān
uvāca
ūrdhva
mūlam
adha
ḥśākham
aśva
tthaṁ
prāhur
avy
a
y
am
cha
ndāṁsi
ya
sya
pa
rṇāni
yas
taṁ
ve
da
sa
ve
da
vit
15.1
adhaś
co
rdhvaṁ
pra
sṛtāsta
sya
śākhā
gu
ṇa
pra
vṛddhā
vi
ṣa
y
a
pra
vālāḥ
adhaś
ca
mūlāny
anu
sa
ṁta
tāni
ka
rmānu
ba
ndhīni
ma
nu
ṣy
a
lo
ke
15.2
na
rūpam
asy
e
ha
ta
tho
pa
la
bhy
a
te
nānto
na
cādir
na
ca
sa
ṁpra
ti
ṣṭhā
aśva
ttham
enaṁ
su
vi
rūḍha
mūlaṁ
asa
ṅga
śa
stre
ṇa
dṛḍhe
na
chi
ttvā
15.3
ta
taḥ
pa
daṁ
ta
tpa
ri
mārgi
ta
vy
aṁ
ya
smin
ga
tā
na
ni
va
rta
nti
bhūy
aḥ
ta
me
va
cādy
aṁ
pu
ru
ṣaṁ
pra
pa
dye
ya
taḥ
pra
vṛttiḥ
pra
sṛtā
pu
rāṇī
15.4
ni
rmāna
mo
hā
ji
ta
sa
ṅga
do
ṣā
adhy
ātma
ni
tyā
vi
ni
vṛtta
kāmāḥ
dva
ndva
ir
vi
mu
ktāḥ
su
kha
du
ḥkha
sa
ṁjña
iḥ
ga
cchha
nty
amūḍhāḥ
pa
dam
avy
a
y
aṁ
tat
15.5
na
tad
bhāsa
y
a
te
sūryo
na
śa
śāṅko
na
pāva
kaḥ
yad
ga
tvā
na
ni
va
rta
nte
tad
dhāma
pa
ra
maṁ
ma
ma
15.6
ma
ma
i
vāṁśo
jīva
lo
ke
jīva
bhūtaḥ
sa
nāta
naḥ
ma
na
ḥṣa
ṣṭhānīndri
y
āṇi
pra
kṛti
sthāni
ka
rṣa
ti
15.7
śa
rīraṁ
yad
avāpno
ti
yac
cāpy
utkrāma
tīśva
raḥ
gṛhi
tva
i
tāni
sa
ṁy
āti
vāy
ur
ga
ndhān
ivāśa
y
āt
15.8
śro
traṁ
ca
kṣuḥ
spa
rśa
naṁ
ca
ra
sa
naṁ
ghrāṇam
eva
ca
adhi
ṣṭhāya
ma
naś
cāy
aṁ
vi
ṣa
y
ān
upa
se
va
te
15.9
utkrāma
ntaṁ
sthi
taṁ
vāpi
bhu
ñjānaṁ
vā
gu
ṇānvi
tam
vi
mūḍhā
nānu
pa
śy
a
nti
pa
śy
a
nti
jñāna
ca
kṣu
ṣaḥ
15.10
ya
ta
nto
yo
gi
naś
ca
i
naṁ
pa
śy
a
nty
ātma
ny
ava
sthi
tam
ya
ta
nto
py
akṛtātmāno
na
i
naṁ
pa
śy
a
nty
ace
ta
saḥ
15.11
yad
ādi
ty
a
ga
taṁ
te
jo
ja
gad
bhāsa
y
a
te
khi
lam
yac
ca
ndra
ma
si
yac
cāgnau
tat
te
jo
vi
ddhi
māma
kam
15.12
gām
āvi
śya
ca
bhūtāni
dhāra
y
āmy
aham
oja
sā
pu
ṣṇāmi
ca
u
ṣa
dhīḥ
sa
rvāḥ
so
mo
bhūtvā
ra
sātma
kaḥ
15.13
ahaṁ
va
i
śvāna
ro
bhūtvā
prāṇi
nāṁ
de
ham
āśri
taḥ
prāṇāpāna
sa
māy
u
ktaḥ
pa
cāmy
annaṁ
ca
tu
rvi
dham
15.14
sa
rva
sya
cāhaṁ
hṛdi
sa
ṁni
vi
ṣṭo
ma
ttaḥ
smṛtir
jñānam
apo
ha
naṁ
ca
ve
da
iś
ca
sa
rva
ir
aham
eva
ve
dyo
ve
dānta
kṛd
ve
da
vid
eva
cāham
15.15
dvāv
imau
pu
ru
ṣau
lo
ke
kṣa
raś
cākṣa
ra
eva
ca
kṣa
raḥ
sa
rvāṇi
bhūtāni
kūṭa
stho
kṣa
ra
ucy
a
te
15.16
utta
maḥ
pu
ru
ṣas
tv
any
aḥ
pa
ra
mātme
ty
udāhṛtaḥ
yo
lo
ka
tra
y
am
āvi
śya
bi
bha
rty
avy
a
ya
īśva
raḥ
15.17
ya
smāt
kṣa
ram
atīto
ham
akṣa
rād
api
co
tta
maḥ
ato
smi
lo
ke
ve
de
ca
pra
thi
taḥ
pu
ru
ṣo
tta
maḥ
15.18
yo
mām
evam
asa
ṁmūḍho
jānāti
pu
ru
ṣo
tta
mam
sa
sa
rva
vid
bha
ja
ti
māṁ
sa
rva
bhāve
na
bhāra
ta
15.19
‌
iti
gu
hy
a
ta
maṁ
śāstram
idam
uktaṁ
ma
y
āna
gha
etat
bu
ddhvā
bu
ddhi
mān
sy
āt
kṛta
kṛty
aś
ca
bhāra
ta
15.20
iti1
gu
hy
a
ta
ma
m2
śāstra
m3
ida
m4
ukta
m5
ma
y
ā6
ana
gha7
eta
t8
bu
ddhvā9
bu
ddhi
mān10
sy
āt11
kṛta
kṛty
a
ḥ12
ca
13
bhāra
ta
14
15.20
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
16
śrībha
ga
vān
uvāca
abha
y
aṁ
sa
ttva
sa
ṁśu
ddhir
jñāna
y
o
ga
vy
a
va
sthi
tiḥ
dānaṁ
da
maś
ca
ya
jñaś
ca
svādhy
āy
as
ta
pa
ārja
vam
16.1
ahi
ṁsā
sa
ty
am
akro
dhas
ty
āgaḥ
śāntir
apa
i
śu
nam
da
yā
bhūte
ṣv
alo
lu
ptvaṁ
mārda
vaṁ
hrīr
acāpa
lam
16.2
te
jaḥ
kṣa
mā
dhṛtiḥ
śa
u
cam
adro
ho
nāti
māni
tā
bha
va
nti
sa
ṁpa
daṁ
da
i
vīm
abhi
jāta
sya
bhāra
ta
16.3
da
mbho
da
rpo
bhi
mānaś
ca
kro
dhaḥ
pāru
ṣy
am
eva
ca
ajñānaṁ
cābhi
jāta
sya
pārtha
sa
ṁpa
dam
āsu
rīm
16.4
da
i
vī
sa
ṁpad
vi
mo
kṣāya
ni
ba
ndhāy
āsu
rī
ma
tā
mā
śu
caḥ
sa
ṁpa
daṁ
da
i
vīm
abhi
jāto
si
pāṇḍa
va
16.5
dvau
bhūta
sa
rgau
lo
ke
smin
da
i
va
āsu
ra
eva
ca
da
i
vo
vi
sta
ra
śaḥ
pro
kta
āsu
raṁ
pārtha
me
śṛṇu
16.6
pra
vṛttiṁ
ca
ni
vṛttiṁ
ca
ja
nā
na
vi
dur
āsu
rāḥ
na
śa
u
caṁ
nāpi
cācāro
na
sa
ty
aṁ
te
ṣu
vi
dy
a
te
16.7
asa
ty
am
apra
ti
ṣṭhaṁ
te
ja
gad
āhur
anīśva
ram
apa
ra
spa
ra
sa
ṁbhūtaṁ
kim
any
at
kāma
ha
i
tu
kam
16.8
etāṁ
dṛṣṭim
ava
ṣṭa
bhya
na
ṣṭātmāno
lpa
bu
ddha
y
aḥ
pra
bha
va
nty
ugra
ka
rmāṇaḥ
kṣa
y
āya
ja
ga
to
hi
tāḥ
16.9
‌
kāmam
āśri
tya
du
ṣpūraṁ
da
mbha
māna
ma
dānvi
tāḥ
mo
hād
gṛhītvāsa
dgrāhān
pra
va
rta
nte
śu
ci
vra
tāḥ
16.10
ci
ntām
apa
ri
me
y
āṁ
ca
pra
la
y
āntām
upāśri
tāḥ
kāmo
pa
bho
ga
pa
ra
mā
etāvad
iti
ni
ści
tāḥ
16.11
āśāpāśa
śa
ta
ir
ba
ddhāḥ
kāma
kro
dha
pa
rāy
a
ṇāḥ
īha
nte
kāma
bho
gārtham
any
āy
e
nārtha
sa
ṁca
y
ān
16.12
idam
adya
ma
yā
la
bdham
imaṁ
prāpsye
ma
no
ra
tham
idam
astīdam
api
me
bha
vi
ṣy
a
ti
pu
nar
dha
nam
16.13
asau
ma
yā
ha
taḥ
śa
truḥ
ha
ni
ṣye
ca
apa
rān
api
īśva
ra
ḥ.a
ham
aham
bho
gī
si
ddhaḥ
ahaṁ
ba
la
vān
su
khī
16.14
āḍhy
o
bhi
ja
na
vān
asmi
ko
ny
o
sti
sa
dṛśo
ma
yā
ya
kṣye
dāsy
āmi
mo
di
ṣya
ity
ajñāna
vi
mo
hi
tāḥ
16.15
ane
ka
ci
tta
vi
bhrāntā
mo
ha
jāla
sa
māvṛtāḥ
pra
sa
ktāḥ
kāma
bho
ge
ṣu
pa
ta
nti
na
ra
ke
śu
cau
16.16
ātma
sa
ṁbhāvi
tāḥ
sta
bdhā
dha
na
māna
ma
dānvi
tāḥ
ya
ja
nte
nāma
y
a
jña
is
te
da
mbhe
nāvi
dhi
pūrva
kam
16.17
aha
ṁkāraṁ
ba
laṁ
da
rpaṁ
kāmaṁ
kro
dhaṁ
ca
sa
ṁśri
tāḥ
mām
ātma
pa
ra
de
he
ṣu
pra
dvi
ṣa
nto
bhy
a
sūy
a
kāḥ
16.18
tān
ahaṁ
dvi
ṣa
taḥ
kru
rān
sa
ṁsāre
ṣu
na
rādha
mān
kṣi
pāmy
aja
sram
aśu
bhān
āsu
rīṣv
eva
yo
ni
ṣu
16.19
āsu
rīṁ
yo
nim
āpa
nnā
mūḍhā
ja
nma
ni
ja
nma
ni
mām
aprāpy
a
i
va
ka
u
nte
ya
ta
to
yānty
adha
māṁ
ga
tim
16.20
tri
vi
dhaṁ
na
ra
ka
sy
e
daṁ
dvāraṁ
nāśa
nam
ātma
naḥ
kāmaḥ
kro
dhas
ta
thā
lo
bhas
ta
smād
etat
tra
y
aṁ
ty
a
jet
16.21
eta
ir
vi
mu
ktaḥ
ka
u
nte
ya
ta
mo
dvāra
is
tri
bhir
na
raḥ
āca
ra
ty
ātma
naḥ
śre
y
as
ta
to
yāti
pa
rāṁ
ga
tim
16.22
yaḥ
śāstra
vi
dhim
utsṛjya
va
rta
te
kāma
kāra
taḥ
na
sa
si
ddhim
avāpno
ti
na
su
khaṁ
na
pa
rāṁ
ga
tim
16.23
ta
smāc
chāstraṁ
pra
māṇaṁ
te
kāry
ākāry
a
vy
a
va
sthi
tau
jñātvā
śāstra
vi
dhāno
ktaṁ
ka
rma
ka
rtum
ihārha
si
16.24
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
17
arju
na
uvāca
ye
śāstra
vi
dhim
utsṛjya
ya
ja
nte
śra
ddha
y
ānvi
tāḥ
te
ṣāṁ
ni
ṣṭhā
tu
kā
kṛṣṇa
sa
ttvam
āho
ra
jas
ta
maḥ
17.1
śrībha
ga
vān
uvāca
tri
vi
dhā
bha
va
ti
śra
ddhā
de
hi
nāṁ
sā
sva
bhāva
jā
sāttvi
kī
rāja
sī
ca
i
va
tāma
sī
ce
ti
tāṁ
śṛṇu
17.2
sa
ttvānu
rūpā
sa
rva
sya
śra
ddhā
bha
va
ti
bhāra
ta
śra
ddhāma
y
o
y
aṁ
pu
ru
ṣo
yo
ya
cchra
ddhaḥ
sa
eva
saḥ
17.3
ya
ja
nte
sāttvi
kā
de
vān
ya
kṣa
ra
kṣāṁsi
rāja
sāḥ
pre
tān
bhūta
ga
ṇāñś
cānye
ya
ja
nte
tāma
sā
ja
nāḥ
17.4
aśāstra
vi
hi
taṁ
gho
raṁ
ta
py
a
nte
ye
ta
po
ja
nāḥ
da
mbhāha
ṁkāra
sa
ṁy
u
ktāḥ
kāma
rāga
ba
lānvi
tāḥ
17.5
ka
rṣa
y
a
ntaḥ
śa
rīra
sthaṁ
bhūta
grāmam
ace
ta
saḥ
māṁ
ca
i
vānta
ḥśa
rīra
sthaṁ
tān
vi
ddhy
āsu
ra
ni
śca
y
ān
17.6
āhāras
tv
api
sa
rva
sya
tri
vi
dho
bha
va
ti
pri
y
aḥ
ya
jñas
ta
pas
ta
thā
dānaṁ
te
ṣāṁ
bhe
dam
imaṁ
śṛṇu
17.7
āy
u
ḥsa
ttva
ba
lāro
gy
a
su
kha
prīti
vi
va
rdha
nāḥ
ra
sy
āḥ
sni
gdhāḥ
sthi
rā
hṛdyā
āhārāḥ
sāttvi
ka
pri
y
āḥ
17.8
‌
ka
ṭva
mla
la
va
ṇāty
u
ṣṇa
tīkṣṇa
rūkṣa
vi
dāhi
naḥ
āhārā
rāja
sa
sy
e
ṣṭā
du
ḥkha
śo
kāma
y
a
pra
dāḥ
17.9
yāta
y
āmaṁ
ga
ta
ra
saṁ
pūti
pa
ry
u
ṣi
taṁ
ca
yat
ucchi
ṣṭam
api
cāme
dhy
aṁ
bho
ja
naṁ
tāma
sa
pri
y
am
17.10
apha
lāṅkṣi
bhir
ya
jño
vi
dhi
dṛṣṭo
ya
ijy
a
te
ya
ṣṭa
vy
am
eve
ti
ma
naḥ
sa
mādhāya
sa
sāttvi
kaḥ
17.11
abhi
sa
ṁdhāya
tu
pha
laṁ
da
mbhārtham
api
ca
i
va
yat
ijy
a
te
bha
ra
ta
śre
ṣṭha
taṁ
ya
jñaṁ
vi
ddhi
rāja
sam
17.12
vi
dhi
hīnam
asṛṣṭānnaṁ
ma
ntra
hīnam
ada
kṣi
ṇam
śra
ddhāvi
ra
hi
taṁ
ya
jñaṁ
tāma
saṁ
pa
ri
ca
kṣa
te
17.13
de
va
dvi
ja
gu
ru
prājña
pūja
naṁ
śa
u
cam
ārja
vam
bra
hma
ca
ry
am
ahi
ṁsā
ca
śārīraṁ
ta
pa
ucy
a
te
17.14
anu
dve
ga
ka
raṁ
vāky
aṁ
sa
ty
aṁ
pri
y
a
hi
taṁ
ca
yat
svādhy
āy
ābhy
a
sa
naṁ
ca
i
va
vāṅma
y
aṁ
ta
pa
ucy
a
te
17.15
ma
na
ḥpra
sādaḥ
sa
u
my
a
tvaṁ
ma
u
nam
ātma
vi
ni
gra
haḥ
bhāva
sa
ṁśu
ddhir
ity
etat
ta
po
māna
sam
ucy
a
te
17.16
śra
ddha
yā
pa
ra
yā
ta
ptaṁ
ta
pas
tat
tri
vi
dhaṁ
na
ra
iḥ
apha
lākāṅkṣi
bhir
yu
kta
iḥ
sāttvi
kaṁ
pa
ri
ca
kṣa
te
17.17
sa
tkāra
māna
pūjārthaṁ
ta
po
da
mbhe
na
ca
i
va
yat
kri
y
a
te
tad
iha
pro
ktaṁ
rāja
saṁ
ca
lam
adhru
vam
17.18
mūḍha
grāhe
ṇātma
no
yat
pīḍa
yā
kri
y
a
te
ta
paḥ
pa
ra
sy
o
tsāda
nārthaṁ
vā
tat
tāma
sam
udāhṛtam
17.19
dāta
vy
am
iti
yad
dānaṁ
dīy
a
te
nu
pa
kāri
ṇe
de
śe
kāle
ca
pātre
ca
tad
dānaṁ
sāttvi
kaṁ
smṛtam
17.20
yat
tu
pra
tty
u
pa
kārārthaṁ
pha
lam
uddi
śya
vā
pu
naḥ
dīy
a
te
ca
pa
ri
kli
ṣṭaṁ
tad
dānaṁ
rāja
saṁ
smṛtam
17.21
ade
śa
kāle
yad
dānam
apātre
bhy
aś
ca
dīy
a
te
asa
tkṛtam
ava
jñātaṁ
tat
tāma
sam
udāhṛtam
17.22
oṁ
tat
sad
iti
ni
rde
śo
bra
hma
ṇas
tri
vi
dhaḥ
smṛtaḥ
brāhma
ṇās
te
na
ve
dāś
ca
ya
jñāś
ca
vi
hi
tāḥ
pu
rā
17.23
ta
smād
om
ity
udāhṛtya
ya
jña
dāna
ta
pa
ḥkri
y
āḥ
pra
va
rta
nte
vi
dhāno
ktāḥ
sa
ta
taṁ
bra
hma
vādi
nām
17.24
tad
ity
ana
bhi
sa
ṁdhāya
pha
laṁ
ya
jña
ta
pa
ḥkri
y
āḥ
dāna
kri
y
āś
ca
vi
vi
dhāḥ
kri
y
a
nte
mo
kṣa
kāṅkṣi
bhiḥ
17.25
sa
dbhāve
sādhu
bhāve
ca
sad
ity
etat
pra
y
u
jy
a
te
pra
śa
ste
ka
rma
ṇi
ta
thā
sa
ccha
bdaḥ
pārtha
yu
jy
a
te
17.26
ya
jñe
ta
pa
si
dāne
ca
sthi
tiḥ
sad
iti
co
cy
a
te
ka
rma
ca
i
va
ta
da
rthīy
aṁ
sad
ity
evābhi
dhīy
a
te
17.27
aśra
ddha
yā
hu
taṁ
da
ttaṁ
ta
pas
ta
ptaṁ
kṛtaṁ
ca
yat
asad
ity
ucy
a
te
pārtha
na
ca
tat
pre
pya
no
iha
17.28
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
%%%%%
gi
ta
cha
pter
18
arju
na
uvāca
sa
ṁny
āsa
sya
ma
hābāho
ta
ttvam
icchāmi
ve
di
tum
ty
āga
sya
ca
hṛṣīke
śa
pṛthak
ke
śi
ni
ṣūda
na
18.1
śrībha
ga
vān
uvāca
kāmy
ānāṁ
ka
rma
ṇāṁ
ny
āsaṁ
sa
ṁny
āsaṁ
ka
va
yo
vi
duḥ
sa
rva
ka
rma
pha
la
ty
āgaṁ
prāhus
ty
āgaṁ
vi
ca
kṣa
ṇāḥ
18.2
ty
ājy
aṁ
do
ṣa
vad
ity
eke
ka
rma
prāhur
ma
nīṣi
ṇaḥ
ya
jña
dāna
ta
pa
ḥka
rma
na
ty
ājy
am
iti
cāpa
re
18.3
ni
śca
y
aṁ
śṛṇu
me
ta
tra
ty
āge
bha
ra
ta
sa
tta
ma
ty
āgo
hi
pu
ru
ṣa
vy
āghra
tri
vi
dhaḥ
sa
ṁpra
kīrti
taḥ
18.4
ya
jña
dāna
ta
pa
ḥka
rma
na
ty
ājy
aṁ
kāry
am
eva
tat
ya
jño
dānaṁ
ta
paś
ca
i
va
pāva
nāni
ma
nīṣi
ṇām
18.5
etāny
api
tu
ka
rmāṇi
sa
ṅgaṁ
ty
a
ktvā
pha
lāni
ca
ka
rta
vy
ānīti
me
pārtha
ni
ści
taṁ
ma
tam
utta
mam
18.6
ni
y
a
ta
sya
tu
sa
ṁny
āsaḥ
ka
rma
ṇo
no
pa
pa
dy
a
te
mo
hāt
ta
sya
pa
ri
ty
āgas
tāma
saḥ
pa
ri
kīrti
taḥ
18.7
du
ḥkham
ity
eva
yat
ka
rma
kāy
a
kle
śa
bha
y
āt
ty
a
jet
sa
kṛtvā
rāja
saṁ
ty
āgaṁ
na
i
va
ty
āga
pha
laṁ
la
bhet
18.8
kāry
am
ity
eva
yat
ka
rma
ni
y
a
taṁ
kri
y
a
te
rju
na
sa
ṅgaṁ
ty
a
ktvā
pha
laṁ
ca
i
va
sa
ty
āgaḥ
sāttvi
ko
ma
taḥ
18.9
na
dve
ṣṭy
aku
śa
laṁ
ka
rma
ku
śa
le
nānu
ṣa
jja
te
ty
āgī
sa
ttva
sa
māvi
ṣṭo
me
dhāvī
chi
nna
sa
ṁśa
y
aḥ
18.10
na
hi
de
ha
bhṛtā
śa
ky
aṁ
ty
a
ktuṁ
ka
rmāṇy
aśe
ṣa
taḥ
yas
tu
ka
rma
pha
la
ty
āgī
sa
ty
āgīty
abhi
dhīy
a
te
18.11
ani
ṣṭam
iṣṭaṁ
mi
śraṁ
ca
tri
vi
dhaṁ
ka
rma
ṇaḥ
pha
lam
bha
va
ty
aty
āgi
nāṁ
pre
tya
na
tu
sa
ṁny
āsi
nāṁ
kva
cit
18.12
pa
ñca
i
tāni
ma
hābāho
kāra
ṇāni
ni
bo
dha
me
sāṁkhye
kṛtānte
pro
ktāni
si
ddha
ye
sa
rva
ka
rma
ṇām
18.13
adhi
ṣṭhānaṁ
ta
thā
ka
rtā
ka
ra
ṇaṁ
ca
pṛtha
gvi
dham
vi
vi
dhāś
ca
pṛtha
kce
ṣṭā
da
i
vaṁ
ca
i
vātra
pa
ñca
mam
18.14
‌
śa
rīra
vāṅma
no
bhir
yat
ka
rma
prāra
bha
te
na
raḥ
ny
āy
y
aṁ
vā
vi
pa
rītaṁ
vā
pa
ñca
i
te
ta
sya
he
ta
vaḥ
18.15
ta
tra
i
vaṁ
sa
ti
ka
rtāram
ātmānaṁ
ke
va
laṁ
tu
yaḥ
pa
śy
a
ty
akṛta
bu
ddhi
tvān
na
sa
pa
śy
a
ti
du
rma
tiḥ
18.16
ya
sya
nāha
ṁkṛto
bhāvo
bu
ddhir
ya
sya
na
li
py
a
te
ha
tvā
api
sa
imāṁl
lo
kān
na
ha
nti
na
ni
ba
dhy
a
te
18.17
jñānaṁ
jñe
y
aṁ
pa
ri
jñātā
tri
vi
dhā
ka
rma
co
da
nā
ka
ra
ṇaṁ
ka
rma
ka
rte
ti
tri
vi
dhaḥ
ka
rma
sa
ṁgra
haḥ
18.18
jñānaṁ
ka
rma
ca
ka
rtā
ca
tri
dha
i
va
gu
ṇa
bhe
da
taḥ
pro
cy
a
te
gu
ṇa
sa
ṁkhy
āne
ya
thāvac
chṛṇu
tāny
api
18.19
sa
rva
bhūte
ṣu
ye
na
i
kaṁ
bhāvam
avy
a
y
am
īkṣa
te
avi
bha
ktaṁ
vi
bha
kte
ṣu
taj
jñānaṁ
vi
ddhi
sāttvi
kam
18.20
pṛtha
ktve
na
tu
yaj
jñānaṁ
nānābhāvān
pṛtha
gvi
dhān
ve
tti
sa
rve
ṣu
bhūte
ṣu
taj
jñānaṁ
vi
ddhi
rāja
sam
18.21
yat
tu
kṛtsna
vad
eka
smin
kārye
sa
ktam
ahe
tu
kam
ata
ttvārtha
vad
alpaṁ
ca
tat
tāma
sam
udāhṛtam
18.22
ni
y
a
taṁ
sa
ṅga
ra
hi
tam
arāga
dve
ṣa
taḥ
kṛtam
apha
la
pre
psu
nā
ka
rma
yat
tat
sāttvi
kam
ucy
a
te
18.23
yat
tu
kāme
psu
nā
ka
rma
sāha
ṁkāre
ṇa
vā
pu
naḥ
kri
y
a
te
ba
hu
lāy
āsaṁ
tad
rāja
sam
udāhṛtam
18.24
anu
ba
ndhaṁ
kṣa
y
aṁ
hi
ṁsām
ana
pe
kṣya
ca
pa
u
ru
ṣam
mo
hād
āra
bhy
a
te
ka
rma
yat
tat
tāma
sam
ucy
a
te
18.25
mu
kta
sa
ṅgo
na
ha
ṁvādī
dhṛty
u
tsāha
sa
ma
nvi
taḥ
si
ddhy
a
si
ddhy
or
ni
rvi
kāraḥ
ka
rtā
sāttvi
ka
ucy
a
te
18.26
rāgī
ka
rma
pha
la
pre
psur
lu
bdho
hi
ṁsātma
ko
śu
ciḥ
ha
rṣa
śo
kānvi
taḥ
ka
rtā
rāja
saḥ
pa
ri
kīrti
taḥ
18.27
ay
u
ktaḥ
prākṛtaḥ
sta
bdhaḥ
śa
ṭhao
na
i
ṣkṛti
ko
la
saḥ
vi
ṣādī
dīrgha
sūtrī
ca
ka
rtā
tāma
sa
ucy
a
te
18.28
bu
ddher
bhe
daṁ
dhṛteś
ca
i
va
gu
ṇa
tas
tri
vi
dhaṁ
śṛṇu
pro
cy
a
mānam
aśe
ṣe
ṇa
pṛtha
ktve
na
dha
na
ṁja
ya
18.29
pra
vṛttiṁ
ca
ni
vṛttiṁ
ca
kāry
ākārye
bha
y
ābha
ye
ba
ndhaṁ
mo
kṣaṁ
ca
yā
ve
tti
bu
ddhiḥ
sā
pārtha
sāttvi
kī
18.30
ya
yā
dha
rmam
adha
rmaṁ
ca
kāry
aṁ
cākāry
am
eva
ca
ay
a
thāvat
pra
jānāti
bu
ddhiḥ
sā
pārtha
rāja
sī
18.31
adha
rmaṁ
dha
rmam
iti
yā
ma
ny
a
te
ta
ma
sāvṛtā
sa
rvārthān
vi
pa
rītāñś
ca
bu
ddhiḥ
sā
pārtha
tāma
sī
18.32
dhṛtyā
ya
yā
dhāra
y
a
te
ma
na
ḥprāṇe
ndri
y
a
kri
y
āḥ
yo
ge
nāvy
a
bhi
cāri
ṇyā
dhṛtiḥ
sā
pārtha
sāttvi
kī
18.33
ya
yā
tu
dha
rma
kāmārthān
dhṛtyā
dhāra
y
a
te
rju
na
pra
sa
ṅge
na
pha
lākāṅkṣī
dhṛtiḥ
sā
pārtha
rāja
sī
18.34
ya
yā
sva
pnaṁ
bha
y
aṁ
śo
kaṁ
vi
ṣādaṁ
ma
dam
eva
ca
na
vi
mu
ñca
ti
du
rme
dhā
dhṛtiḥ
sā
pārtha
tāma
sī
18.35
su
khaṁ
tv
idānīṁ
tri
vi
dhaṁ
śṛṇu
me
bha
ra
ta
rṣa
bha
abhy
āsād
ra
ma
te
ya
tra
du
ḥkhāntaṁ
ca
ni
ga
cchha
ti
18.36
yat
ta
da
gre
vi
ṣam
iva
pa
ri
ṇāme
mṛto
pa
mam
tat
su
khaṁ
sāttvi
kaṁ
pro
ktam
ātma
bu
ddhi
pra
sāda
jam
18.37
vi
ṣa
y
e
ndri
y
a
sa
ñy
o
gād
yat
tad
agre
mṛto
pa
mam
pa
ri
ṇāme
vi
ṣam
iva
tat
su
khaṁ
rāja
saṁ
smṛtam
18.38
yad
agre
cānu
ba
ndhe
ca
su
khaṁ
mo
ha
nam
ātma
naḥ
ni
drāla
sy
a
pra
mādo
tthaṁ
tat
tāma
sam
udāhṛtam
18.39
na
tad
asti
pṛthi
vy
āṁ
vā
di
vi
de
ve
ṣu
vā
pu
naḥ
sa
ttvaṁ
pra
kṛti
ja
ir
mu
ktaṁ
yad
ebhiḥ
sy
āt
tri
bhir
gu
ṇa
iḥ
18.40
brāhma
ṇa
kṣa
tri
y
a
vi
śāṁ
śūdrāṇāṁ
ca
pa
ra
ṁta
pa
ka
rmāṇi
pra
vi
bha
ktāni
sva
bhāva
pra
bha
va
ir
gu
ṇa
iḥ
18.41
śa
mao
da
mas
ta
paḥ
śa
u
caṁ
kṣāntir
ārja
vam
eva
ca
jñānaṁ
vi
jñānam
āsti
ky
aṁ
bra
hma
ka
rma
sva
bhāva
jam
18.42
śa
u
ry
aṁ
te
jo
dhṛtir
dākṣy
aṁ
yu
ddhe
cāpy
apa
lāy
a
nam
dānam
īśva
ra
bhāvaś
ca
kṣātraṁ
ka
rma
sva
bhāva
jam
18.43
kṛṣi
ga
u
ra
kṣy
a
vāṇi
jy
aṁ
va
i
śy
a
ka
rma
sva
bhāva
jam
pa
ri
ca
ry
ātma
kaṁ
ka
rma
śūdra
sy
āpi
sva
bhāva
jam
18.44
sve
sve
ka
rma
ṇy
abhi
ra
taḥ
sa
ṁsi
ddhiṁ
la
bha
te
na
raḥ
sva
ka
rma
ni
ra
taḥ
si
ddhiṁ
ya
thā
vi
nda
ti
tac
chṛṇu
18.45
ya
taḥ
pra
vṛttir
bhūtānāṁ
ye
na
sa
rvam
idaṁ
ta
tam
sva
ka
rma
ṇā
tam
abhy
a
rcya
si
ddhiṁ
vi
nda
ti
māna
vaḥ
18.46
śre
y
ān
sva
dha
rmo
vi
gu
ṇaḥ
pa
ra
dha
rmot
sva
nu
ṣṭhi
tāt
sva
bhāva
ni
y
a
taṁ
ka
rma
ku
rvan
nāpno
ti
ki
lbi
ṣam
18.47
sa
ha
jaṁ
ka
rma
ka
u
nte
ya
sa
do
ṣam
api
na
ty
a
jet
sa
rvāra
mbhā
hi
do
ṣe
ṇa
dhūme
nāgnir
ivāvṛtāḥ
18.48
asa
kta
bu
ddhiḥ
sa
rva
tra
ji
tātmā
vi
ga
ta
spṛhaḥ
na
i
ṣka
rmy
a
si
ddhiṁ
pa
ra
māṁ
sa
ṁny
āse
nādhi
ga
ccha
ti
18.49
si
ddhiṁ
prāpto
ya
thā
bra
hma
ta
thāpno
ti
ni
bo
dha
me
sa
māse
na
i
va
ka
u
nte
ya
ni
ṣṭhā
jñāna
sya
yā
pa
rā
18.50
bu
ddhyā
vi
śu
ddha
yā
yu
kto
dhṛty
ātmānaṁ
ni
y
a
mya
ca
śa
bdādīn
vi
ṣa
y
āṁs
ty
a
ktvā
rāga
dve
ṣau
vy
u
da
sya
ca
18.51
vi
vi
kta
se
vī
la
ghvāśī
ya
ta
vākkāy
a
māna
saḥ
dhy
āna
y
o
ga
pa
ro
ni
ty
aṁ
va
i
rāgy
aṁ
sa
mu
pāśri
taḥ
18.52
aha
ṁkāraṁ
ba
laṁ
da
rpaṁ
kāmaṁ
kro
dhaṁ
pa
ri
gra
ham
vi
mu
cya
ni
rma
maḥ
śānto
bra
hma
bhūy
āya
ka
lpa
te
18.53
bra
hma
bhūtaḥ
pra
sa
nnātmā
na
śo
ca
ti
na
kāṅkṣa
ti
sa
maḥ
sa
rve
ṣu
bhūte
ṣu
ma
dbha
ktiṁ
la
bha
te
pa
rām
18.54
bha
ktyā
mām
abhi
jānāti
yāvān
yaś
cāsmi
ta
ttva
taḥ
ta
to
māṁ
ta
ttva
to
jñātvā
vi
śa
te
ta
da
na
nta
ram
18.55
sa
rva
ka
rmāṇy
api
sa
dā
ku
rvāṇo
ma
dvy
a
pāśra
y
aḥ
ma
tpra
sādād
avāpno
ti
śāśva
taṁ
pa
dam
avy
a
y
am
18.56
ce
ta
sā
sa
rva
ka
rmāṇi
ma
yi
sa
ṁny
a
sya
ma
tpa
raḥ
bu
ddhi
y
o
gam
upāśri
tya
ma
cci
ttaḥ
sa
ta
taṁ
bha
va
18.57
ma
cci
ttaḥ
sa
rva
du
rgāṇi
ma
tpra
sādat
ta
ri
ṣy
a
si
atha
cet
tvam
aha
ṁkārān
na
śro
ṣy
a
si
vi
na
ṅkṣy
a
si
18.58
yad
aha
ṁkāram
āśri
tya
na
yo
tsya
iti
ma
ny
a
se
mi
thy
a
i
ṣa
vy
a
va
sāy
as
te
pra
kṛtis
tvāṁ
ni
y
o
kṣy
a
ti
18.59
sva
bhāva
je
na
ka
u
nte
ya
ni
ba
ddhaḥ
sve
na
ka
rma
ṇā
ka
rtuṁ
ne
ccha
si
yan
mo
hāt
ka
ri
ṣy
a
sy
ava
śo
pi
tat
18.60
īśva
raḥ
sa
rva
bhūtānāṁ
hṛdde
śe
rju
na
ti
ṣṭha
ti
bhrāma
y
an
sa
rva
bhūtāni
ya
ntrārūḍhāni
māy
a
yā
18.61
tam
eva
śa
ra
ṇaṁ
ga
ccha
sa
rva
bhāve
na
bhāra
ta
ta
tpra
sādāt
pa
rāṁ
śāntiṁ
sthānaṁ
prāpsy
a
si
śāśva
tam
18.62
‌
iti
te
jñānam
ākhy
ātaṁ
gu
hy
ād
gu
hy
a
ta
raṁ
ma
yā
vi
mṛśy
a
i
tad
aśe
ṣe
ṇa
ya
the
ccha
si
ta
thā
ku
ru
18.63
sa
rva
gu
hy
a
ta
maṁ
bhūy
aḥ
śṛṇu
me
pa
ra
maṁ
va
caḥ
iṣṭo
si
me
dṛḍham
iti
ta
to
va
kṣy
āmi
te
hi
tam
18.64
ma
nma
nā
bha
va
ma
dbha
kto
ma
dy
ājī
māṁ
na
ma
sku
ru
mām
eva
i
ṣy
a
si
sa
ty
aṁ
te
pra
ti
jāne
pri
y
o
si
me
18.65
sa
rva
dha
rmān
pa
ri
ty
a
jya
mām
ekaṁ
śa
ra
ṇaṁ
vra
ja
ahaṁ
tvā
sa
rva
pāpe
bhyo
mo
kṣy
a
y
i
ṣy
āmi
mā
śu
caḥ
18.66
idaṁ
te
nāta
pa
skāya
nābha
ktāya
ka
dāca
na
na
cāśu
śrūṣa
ve
vācy
aṁ
na
ca
māṁ
yo
bhy
a
sūy
a
ti
18.67
ya
imaṁ
pa
ra
maṁ
gu
hy
aṁ
ma
dbha
kte
ṣv
abhi
dhāsy
a
ti
bha
ktiṁ
ma
yi
pa
rāṁ
kṛtvā
mām
eva
i
ṣy
a
ty
asa
ṁśa
y
aḥ
18.68
na
ca
ta
smān
ma
nu
ṣy
e
ṣu
ka
ścin
me
pri
y
a
kṛtta
maḥ
bha
vi
tā
na
ca
me
ta
smād
any
aḥ
pri
y
a
ta
ro
bhu
vi
18.69
adhy
e
ṣy
a
te
ca
ya
imaṁ
dha
rmy
aṁ
sa
ṁvādam
āva
y
oḥ
jñāna
y
a
jñe
na
te
nāham
iṣṭaḥ
sy
ām
iti
me
ma
tiḥ
18.70
śra
ddhāvān
ana
sūy
aś
ca
śṛṇu
y
ād
api
yo
na
raḥ
so
pi
mu
ktaḥ
śu
bhāṁl
lo
kān
prāpnu
y
āt
pu
ṇy
a
ka
rma
ṇām
18.71
ka
ccid
etac
chru
taṁ
pārtha
tva
y
a
i
kāgre
ṇa
ce
ta
sā
ka
ccid
ajñāna
sa
ṁmo
haḥ
pra
na
ṣṭas
te
dha
na
ṁja
ya
18.72
arju
na
uvāca
na
ṣṭo
mo
haḥ
smṛtir
la
bdhā
tva
tpra
sādān
ma
y
ācy
u
ta
sthi
to
smi
ga
ta
sa
ṁde
haḥ
ka
ri
ṣye
va
ca
naṁ
ta
va
18.73
sa
ñja
ya
uvāca
ity
aham
vāsu
de
va
sya
pārtha
sya
ca
ma
hātma
naḥ
sa
ṁvādam
imam
aśra
u
ṣam
adbhu
tam
ro
ma
ha
rṣa
ṇam
18.74
vy
āsa
pra
sādāc
chru
ta
vān
etad
gu
hy
am
ahaṁ
pa
ram
yo
gaṁ
yo
ge
śva
rāt
kṛṣṇāt
sākṣāt
ka
tha
y
a
taḥ
sva
y
am
18.75
rājan
sa
ṁsmṛtya
sa
ṁsmṛtya
sa
ṁvādam
imam
adbhu
tam
ke
śa
vārju
na
y
oḥ
pu
ṇy
aṁ
hṛṣy
āmi
ca
mu
hur
mu
huḥ
18.76
tac
ca
sa
ṁsmṛtya
sa
ṁsmṛtya
rūpam
aty
a
dbhu
taṁ
ha
reḥ
vi
sma
yo
me
ma
hān
rājan
hṛṣy
āmi
ca
pu
naḥ
pu
naḥ
18.77
ya
tra
yo
ge
śva
raḥ
kṛṣṇo
ya
tra
pārtho
dha
nu
rdha
raḥ
ta
tra
śrīr
vi
ja
yo
bhūtir
dhru
vā
nītir
ma
tir
ma
ma
18.78
