विश्वकीसबसेपुरातनविश्वकोशीयरचनाअफ्रीकावासीमार्सियनसमिसफेलिक्सकॉपेलाकीसटोराअसटीरिकहै
उसनेपाँचवींशतीकेआरंभकालमेंगद्यतथापद्यमेंइसकाप्रणयनकिया
यहकृतिमध्ययुगमेंशिक्षाकाआदर्शागारसमझीजातीथी
मध्ययुगतकऐसीअन्यान्यकृतियोंकासर्जनहुआपरवेप्राय:एकांगीथींऔरउनकाक्षेत्रसीमितथा
उनमेंत्रुटियोंएवंविसंगतियोंकाबाहुल्यरहताथा
इसयुगकोसर्वश्रेष्ठकृतिव्यूविअसकेविसेंटकाग्रंथबिब्लियोथेकामंडीयास्पेकुलसमेजसथा
यहतेरहवींशतीकेमध्यकालीनज्ञानकामहान्संग्रहथा
उसनेइसग्रंथमेंमध्ययुगकीअनेककृतियोंकोसुरक्षितकिया
यहकृतिअनेकविलुप्तआकरक्लैसिकलरचनाओंतथाअन्यान्यग्रंथोंकीमूल्यवानपाठ््यसामग्रियोंकासारप्रदानकरतीहै
प्राचीनग्रीसमेंस्प्युसिपसतथाअरस्तूनेमहत्वपूर्णग्रंथोंकीरचनाकीथी
स्प्युसिपसनेपशुओंतथावनस्पतियोंकाविश्वकोशीयवर्गीकरणकियातथाअरस्तूनेअपनेशिष्योंकेउपयोगकेलिएअपनीपीढ़ीकेउपलब्धज्ञानएवंविचारोंकोसंक्षिप्तरूपमेंप्रस्तुतकरनेकेलिएअनेकग्रंथोंकाप्रणयनकिया
इसयुगमेंप्रणीतविश्वकोशीयग्रंथोंमेंप्राचीनरोमवासीप्लिनीकीकृतिनैचुरलहिस्ट्रीहमारीविश्वकोशकीआधुनिकअवधारणाकेअधिकनिकटहै
यहमध्ययुगकाउच्चआधिकाधिकग्रंथहै
यहखंडोंएवंअध्यायोंमेंविभक्तहैजिसमेंग्रीकोंकेविश्वकोशकेसभीविषयोंकासन्निवेशहै
प्लिनीकेअनुसारइसमेंलेखकोंकेग्रंथोंसेसंगृहीततथ्योंकासमावेशहै
सन्सेपूर्वइसकेसंस्करणप्रकाशितहोचुकेथे
इसयुगकीएकप्रसिद्धकृतिफ्रांसीसीभाषामेंखंडोंमेंप्रणीतसन्बार्थोलोमिवदग्लैंविलकाग्रंथडीप्रॉप्रिएटैटिबसरेरमथा
सन्मेंइसकाअंग्रेजीअनुवादप्रकाशितहुआतथासन्तकइसकेसंस्करणनिकलचुकेथे


जॉकियसफाटिअसरिंजलबर्जियसएवंहंगरीकेकाउंटपॉल्सस्कैलिससदलिकाकीकृतियाँसर्वप्रथमविश्वकोशइंसाइक्लोपीडियाकेनामसेअभिहितहुई
जोहानहेनरिचआस्टेडनेअनाविश्वकोशइंसाइक्लोपीडियासेप्टेमटॉमिसडिस्टिक्टासन्मेंप्रकाशितकियाजोइसनामकोसंपूर्णत:चरितार्थकरताथा
इसमेंप्रमुखविद्वानोंएवंविभिन्नकलाओंसेसंबंधितअन्यान्यविषयोंकासमावेशहै
फ्रांसकेशाहीइतिहासकारजीनडीमैग्ननकाविश्वकोशलर्रेसाइंसयुनिवर्सकेनामसेखंडोंमेंप्रकाशितहुआथा
यहईश्वरकीप्रकृतिसेप्रारंभहोकरमनुष्यकेपतनकेइतिहासतकसमाप्तहोताहै
लुइसमोरेरीनेमेंएकविश्वकोशकीरचनाकीजिसमेंइतिहासवंशानुसंक्रमणतथाजीवनचरित्संबंधीनिबंधोंकासमावेशथा
सन्तकइसकेसंस्करणप्रकाशितहोचुकेथे
इटीनचाविनकीसन्मेंप्रकाशितमहान्कृतिकार्टेजिनयनदर्शनकाशब्दकोशहै
फ्रेंचएकेडेमीद्वाराफ्रेंचभाषाकामहान्शब्दकोशसन्मेंप्रकाशितहुआ
इसकेपश्चात्कलाऔरविज्ञानकेशब्दकोशोंकीएकशृंखलाबनगई
विसेंजोमेरियाकोरोनेलीनेसन्मेंइटैलियनभाषामेंएकवर्णानुक्रमिकविश्वकोशबिब्लियोटेकायुनिवर्सेलसैक्रोप्रोफानाकाप्रकाशनप्रारंभकिया
खंडोंमेंप्रकाश्यइसविश्वकोशकेहीखंडप्रकाशितहोसके

